ศาลอนุญาตถอดกำไล EM ของ “ตะวัน” หลังใส่นาน 1 ปี 8 เดือน จนเกิดแผลอักเสบที่ข้อเท้า ขณะยังมีผู้ต้องใส่ในคดีทางการเมืองอีกอย่างน้อย 15 คน

เมื่อวันที่ 19 ก.พ. 2569 ทนายความยื่นคำร้องต่อศาลอาญาขอถอดอุปกรณ์ติดตามตัวอิเล็กทรอนิกส์ (กำไล EM) ของ “ตะวัน” ทานตะวัน ตัวตุลานนท์ นักกิจกรรมวัย 23 ปี จากกรณีที่ศาลให้ใส่เป็นเงื่อนไขการประกันตัวในคดีมาตรา 112 กรณีไลฟ์สดหน้า UN ก่อนเวลาที่ขบวนเสด็จจะผ่านถนนราชดำเนินนอก เมื่อปี 2565

กรณีนี้ ศาลอาญามีคำสั่งอนุญาตให้ถอดกำไล EM โดยมีเงื่อนไขให้วางหลักทรัพย์ประกันเพิ่มเติมในวงเงิน 150,000 บาท ระบุว่าจำเลยไม่มีพฤติการณ์หลบหนีในคดีนี้ ให้นัดหมายจำเลยเข้ามาปลดอุปกรณ์ในวันที่ 20 ก.พ. 2569 ที่ผ่านมา เป็นอันสิ้นสุดการติดอุปกรณ์ติดตามตัวกว่า 1 ปี 8 เดือนเศษ

ย้อนกลับไปเมื่อปี 2567 สืบเนื่องจากทานตะวันและณัฐชนน ถูกคุมขังในคดีข้อหาหลักตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 116 จากเหตุการณ์บีบแตรใส่ขบวนเสด็จของกรมสมเด็จพระเทพฯ โดยไม่ไ่ด้รับการประกันตัวในชั้นสอบสวนเรื่อยมา ทำให้เธอถอนประกันตัวเองในคดีมาตรา 112 ดังกล่าวข้างต้น ในระหว่างถูกคุมขังยังได้มีการประท้วงอดอาหารเพื่อเรียกร้องสิทธิในการประกันตัวอีกด้วย

ต่อมา 22 พ.ค. 2567 เนื่องในครบรอบ 10 ปี การรัฐประหารของคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) ทนายความได้ยื่นคำร้องขอประกันตัวผู้ต้องขังทางการเมืองในขณะนั้น 19 ราย โดยได้ยื่นคำร้องขอประกันตัวทานตะวันใน 2 คดีดังกล่าว และศาลอาญาได้มีคำสั่งอนุญาตให้ประกันตัวทานตะวันทั้งสองคดี โดยในคดี ม.112 ศาลได้กำหนดเงื่อนไขให้ติดกำไล EM ตั้งแต่นั้นมา โดยเริ่มถูกติดอุปกรณ์ดังกล่าวตั้งแต่วันที่ 28 พ.ค. 2567 เป็นต้นมา

เมื่อวันที่ 19 ก.พ. 2569 ทนายความได้ยื่นคำร้องขอถอดอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ โดยระบุเหตุว่าในคดีนี้ศาลนัดสืบพยานจำเลยในวันที่ 9-10 เม.ย. 2569 จำเลยได้รับการประกันตัวตั้งแต่วันที่ 22 พ.ค. 2567 โดยวางหลักทรัพย์ประกันตัวจำนวน 100,000 บาท พร้อมให้ติดกำไล EM ทั้งศาลยังได้ระบุคำสั่งว่าจำเลยมาศาลโดยตลอดในช่วงที่มีการสืบพยานที่ผ่านมา พฤติการณ์ส่อให้เห็นว่าจำเลยไม่เคยหลบหนีในคดีนี้

จำเลยจึงมีความประสงค์ที่จะขอให้ศาลมีคำสั่งอนุญาตให้ถอดกำไล EM โดยมีเหตุผลประกอบสรุปได้ ดังนี้

1. จำเลยได้ติดกำไล EM จนถึงปัจจุบันนับเป็นเวลานานกว่า 1 ปี 8 เดือนเศษ ทำให้จำเลยได้รับอาการบาดเจ็บที่บริเวณข้อเท้า และมีแผลบริเวณข้อเท้า เนื่องจากการถูกเสียดสีจากอุปกรณ์ตลอดเวลา ทำให้มีอาการคัน และต้องพบแพทย์เพื่อรักษาอาการบาดเจ็บเรื่อยมาตั้งแต่ที่มีการติดอุปกรณ์ดังกล่าว

อย่างไรก็ตาม อาการแผลไม่ได้ดีขึ้น เนื่องจากผิวหนังของจำเลยยังต้องสัมผัสกับอุปกรณ์ตลอดเวลา ไม่สามารถหลีกเลี่ยงได้ แพทย์จึงวินิจฉัยว่าผิวหนังอักเสบเป็นรอยดำจากการเสียดสีด้วยอุปกรณ์ดังกล่าวและมีการสั่งจ่ายยา พร้อมทั้งแนะนำไม่ให้อุปกรณ์สัมผัสผิวหนัง

จากคำวินิจฉัยของแพทย์ จำเลยจึงขอให้ศาลมีคำสั่งอนุญาตให้จำเลยถอดอุปกรณ์ติดตามตัว เนื่องจากการได้รับบาดเจ็บจากแผลบริเวณที่ข้อเท้าโดยไม่สามารถหลีกเลี่ยงได้

2. จำเลยเป็นนักศึกษา โดยมีอาจารย์ได้รับรองความประพฤติว่าเข้าเรียนตรงเวลาสม่ำเสมอ และมีการติดต่อสื่อสารกับอาจารย์ผู้สอนในรายวิชาอย่างสม่ำเสมอ ผลการสอบปลายภาคอยู่ในระดับดีมาก ไม่มีพฤติการณ์หลบหนีแต่อย่างใด

การติดอุปกรณ์ดังกล่าว ทำให้จำเลยไม่ได้รับความสะดวกในการเดินทางเพื่อไปศึกษาในชีวิตประจำวันเนื่องจากต้องชาร์จแบตอุปกรณ์วันละหลายชั่วโมง และทำให้จำเลยต้องชาร์จแบตในห้องเรียนบ่อยครั้ง

เมื่อประมาณเดือน ก.ย. 2567 อุปกรณ์ติดตามตัวยังมีปัญหาเนื่องจากชาร์จแบตเตอรี่ไม่เข้า ทำให้จำเลยไม่ได้ชาร์จและแบตเตอรี่เหลือ 5 เปอร์เซ็นต์ และสัญญาณขาดหายไปเป็นเหตุให้จำเลยต้องเปลี่ยนอุปกรณ์ใหม่ ทำให้จำเลยมีความวิตกกังวลต้องชาร์จแบตเพื่อให้มีสัญญาณตลอด 24 ชั่วโมง เนื่องจากเกรงว่าจะผิดเงื่อนไขของศาล การติดอุปกรณ์ติดตามตัวตลอดเวลาเป็นระยะเวลายาวนานเป็นอุปสรรคในการใช้ชีวิต และเป็นเงื่อนไขปล่อยชั่วคราวที่กระทบต่อร่างกายและการศึกษาของจำเลยอย่างมาก

ต่อมา ศาลอาญามีคำสั่งอนุญาตให้ปลดกำไล EM ระบุว่า “อนุญาตให้ปลดกำไล EM โดยมีเงื่อนไขให้วางหลักทรัพย์ประกันในวงเงิน 150,000 บาท” และมีนัดให้นายประกันและจำเลยมาทำสัญญาประกันพร้อมถอดอุปกรณ์ในวันที่ 20 ก.พ. 2569 ที่ผ่านมา โดยหลักประกันเพิ่มเติมได้รับความช่วยเหลือจากกองทุนราษฎรประสงค์

ตะวันเปิดเผยการติดกำไล EM ส่งผลกระทบการใช้ชีวิตหลายด้าน

กำไล EM เข้ามาเป็นเครื่องมือหนึ่งที่ใช้แก้ปัญหาแทนการคุมขังระหว่างพิจารณาในกระบวนการยุติธรรม แต่สำหรับทานตะวันที่ต้องสวมใส่มันตลอด 24 ชั่วโมง เป็นเวลากว่า 1 ปี 8 เดือนเศษ เธอกล่าวว่าอุปกรณ์ที่สวมใส่บนข้อเท้าแม้จะผ่อนเบาไม่ให้ตัวต้องถูกคุมขัง แต่ก็สร้างผลกระทบต่อชีวิตทั้งทางร่ากายและจิตใจไม่น้อย

“มันเสียดสีกับผิวหนังจนทำให้เกิดแผลถลอก รวมถึงอาการคันด้วย เลยต้องไปพบแพทย์ผิวหนังเพื่อรักษารอยแผลตรงนี้เหมือนกันค่ะ

“แล้วเวลาไปเรียนต้องคอยใส่ขายาว เพราะถ้าใส่ขาสั้นมันจะเห็น ก็เลยจะทำให้คนมองเราแปลก ๆ อยู่เหมือนกันค่ะ ก็เลยทำให้รู้สึกว่าต้องใส่ขายาวออกไปข้างนอก และบางครั้งต้องใส่กระโปรง เราก็ต้องไปซื้อกระโปรงยาวมาแทน”

ด้วยภาระทางการศึกษาที่มีอยู่ กำไล EM สร้างข้อจำกัดในชีวิตของทานตะวันหลายด้านไม่น้อย เธอยังบอกอีกว่าหากลืมชาร์จแบต ระหว่างวันก็จะมีเจ้าหน้าที่โทรเข้ามาด้วย หรือแม้แต่การพักผ่อน เธอก็ต้องคอยพะวงเรื่องการชาร์จแบตอุปกรณ์ในทุก ๆ วัน

“บางวันเหนื่อย หรือยุ่งมาก แล้วเราเผลอหลับไปกลางดึก และแบตกำไลมันหมด เจ้าหน้าที่ก็จะโทรมาช่วงตีห้า ก็ค่อนข้างจะสะดุ้งแล้วก็หลอนอยู่เหมือนกัน เพราะมันเป็นช่วงเวลานอนที่แบบเรายังไม่ค่อยมีสติ บางวันก็รู้สึกว่ามันคือความจริงหรือความฝัน แต่พอไปเปิดบันทึกการโทรดูก็ เออ เขาโทรเข้ามาจริง ๆ

“พอติดกำไลมันขึ้นเครื่องบินไม่ได้ด้วยค่ะ เพราะมันจะรบกวนสัญญาณการบินมั้ง ถ้าหนูเข้าใจไม่ผิด ทำให้เวลาเดินทางไกลต้องเดินทางด้วยยานพาหนะอื่น ๆ ที่ไม่ใช่เครื่องบินแทน

“ในมุมเรา การที่ศาลใช้กำไล EM ในคดีการเมืองแบบนี้ มันกลายเป็นเครื่องมือที่ใช้ทำให้คนอื่นกลัว หนูมองว่ามันไม่สมเหตุสมผลในแง่นี้ค่ะ แต่เครื่องมือนี้มันก็ช่วยลดความแออัดในเรือนจำได้ หนูรู้สึกว่ามันแก้ปัญหาได้ส่วนหนึ่ง สามารถให้นักโทษได้ประกันตัวออกมาแล้วใส่กำไล สามารถใช้ชีวิตข้างนอกต่อไปได้”

จากการติดตามข้อมูลของศูนย์ทนายความเพื่อสิทธิมนุษยชน จนถึงต้นปี 2569 พบว่ายังมีนักกิจกรรมประชาชนที่ถูกดำเนินคดีที่สืบเนื่องมาจากชุมนุมและแสดงออกทางการเมือง ที่ถูกศาลกำหนดเงื่อนไขให้ติดอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ติดตามตัว (กำไล EM) อยู่อย่างน้อย 15 ราย โดยมีทั้งคนที่ถูกให้ใส่อุปกรณ์ในการประกันตัวระหว่างพิจารณาในศาลชั้นต้น เช่น กรณีของ “ไดโน่” และ “ยาใจ” จากกลุ่มทะลุฟ้า ในคดี #ม็อบ16สิงหาไล่ล่าทรราช ซึ่งยังรอนัดสืบพยานที่ศาลอาญา ในช่วงปลายเดือนสิงหาคม 2569, กรณี “กร” ประชาชนจากชัยนาท ที่ถูกดำเนินคดีมาตรา 112 ที่ถูกใส่กำไลตั้งแต่ถูกสั่งฟ้องคดี โดยปัจจุบันอยู่ระหว่างฟังคำพิพากษาของศาลอาญา

หรือกรณีที่ถูกให้ใส่กำไล EM ในระหว่างการประกันตัวในชั้นศาลอุทธรณ์หรือฎีกา เช่น กรณี 4 ผู้ชุมนุมทะลุแก๊ส ที่ได้รับการประกันตัวในชั้นอุทธรณ์ในคดี #ราษฎรเดินไล่ตู่, กรณีพิมชนก ที่ได้ประกันตัวชั้นฎีกาในคดีมาตรา 112 ที่จังหวัดเชียงใหม่ เป็นต้น

ขณะที่โดยภาพรวม ตั้งแต่การชุมนุมทางการเมืองในช่วงปี 2563 เป็นต้นมา พบว่ามีประชาชนหรือนักกิจกรรมที่เคยถูกสั่งให้ใส่กำไล EM นี้ รวมกันไม่น้อยกว่า 123 ราย

อ่านผลกระทบจากการถูกติดกำไล EM

1 ปี ประกันตัวคดีการเมือง ถูกสั่งติด EM ไม่น้อยกว่า 54 คน พร้อมผลกระทบต่อชีวิตประจำวัน

อวัยวะบนร่างกายที่เรียกว่า “กำไล EM” กับบาดแผลที่เท้าของ “บิ๊ก เกียรติชัย”