หากคู่ความทั้งสองฝ่ายได้รับการรับรองสิทธิอย่างเท่าเทียมกันตามกฎหมาย แต่ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งกลับมีความพร้อม ทรัพยากร และความสามารถในการต่อสู้คดีเหนือกว่าอีกฝ่ายอย่างมีนัยสำคัญ เราจะยังคงเรียกกระบวนพิจารณานั้นว่า “เป็นธรรม” ได้อยู่หรือไม่?
คำถามข้างต้นนี้สะท้อนให้เห็นว่า ความยุติธรรมในกระบวนการพิจารณาคดีอาจมิได้ขึ้นอยู่แค่เพียงว่ากฎหมายรับรองสิทธิของคู่ความไว้อย่างไร หากแต่ยังขึ้นอยู่กับความสามารถในการใช้สิทธิของคู่ความแต่ละฝ่ายด้วยว่ามีประสิทธิภาพมากน้อยแค่ไหน ด้วยเหตุนี้ “หลักความเสมอภาคของคู่ความ” หรือ “หลักอาวุธที่เท่าเทียม” (Equality of Arms) จึงเข้ามามีบทบาทเสมือนหลักประกันที่มุ่งเปิดโอกาสให้คู่ความแต่ละฝ่ายได้ต่อสู้คดีกันอย่างทัดเทียม ซึ่งถือเป็นองค์ประกอบที่สำคัญอย่างยิ่งของสิทธิในการพิจารณาคดีอย่างเป็นธรรม (Right to Fair Trial)
.
“หลักการพิจารณาคดีอย่างเป็นธรรม” หรือ “Fair Trial” นั้น ถือเป็นรากฐานของกระบวนการยุติธรรมทั้งในคดีแพ่งและคดีอาญา โดยหลักการดังกล่าวปรากฏอยู่ในกติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง (ICCPR) ข้อ 14 ซึ่งบัญญัติรับรองให้ “บุคคลทุกคนย่อมมีสิทธิได้รับการพิจารณาอย่างเปิดเผยและเป็นธรรม”
ยิ่งไปกว่านั้น ผู้ถูกกล่าวหาว่ากระทำความผิดทางอาญายังมีสิทธิได้รับการสันนิษฐานไว้ก่อนว่าเป็นผู้บริสุทธิ์จนกว่าจะพิสูจน์ได้ว่ามีความผิดตามกฎหมาย รวมถึงสิทธิที่จะได้รับหลักประกันขั้นพื้นฐาน อาทิ สิทธิได้รับแจ้งข้อกล่าวหาโดยพลันในภาษาที่เข้าใจง่าย สิทธิที่จะได้รับความสะดวกและเวลาที่เพียงพอในการเตรียมการเพื่อต่อสู้คดี ตลอดจนสิทธิในการนำเสนอพยานหลักฐานและซักค้านพยานโจทก์อย่างเต็มที่
เมื่อความยุติธรรมมิได้ขึ้นอยู่แค่กับ “ผล” ของคดี ทว่ายังขึ้นอยู่กับ “กระบวนการ” ที่นำไปสู่ผลลัพธ์นั้นด้วย ในคดีอาญา ฝ่ายจำเลยหรือผู้ถูกกล่าวหามักต้องเผชิญหน้ากับรัฐซึ่งมีอำนาจและทรัพยากรทางคดีเหนือกว่า ดังนั้น หากคู่ความทั้งสองฝ่ายขาดโอกาสที่เท่าเทียมกันในการนำเสนอพยานหลักฐาน เข้าถึงข้อมูล หรือได้รับความช่วยเหลือทางกฎหมายอย่างมีประสิทธิภาพ ย่อมไม่อาจถือได้ว่าเป็น “การพิจารณาคดีอย่างเป็นธรรม” ด้วยเหตุนี้ “หลักความเสมอภาคของคู่ความ” หรือ “หลักอาวุธที่เท่าเทียม” (Equality of Arms) จึงเปรียบเสมือนหัวใจที่ทำให้การพิจารณาคดีอย่างเป็นธรรมเกิดขึ้นได้จริงในทางปฏิบัติ
ทั้งนี้ แม้กฎหมายภายในของรัฐไทยจะมิได้บัญญัติรับรองหลักการดังกล่าวไว้โดยตรง แต่หลักการเหล่านี้ก็ได้สอดแทรกอยู่ในรัฐธรรมนูญหลายมาตราเพื่อให้สอดคล้องกับหลักสากล ยกตัวอย่างเช่น มาตรา 29 ที่มุ่งคุ้มครองสิทธิของผู้ต้องหาหรือจำเลย โดยให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าไม่มีความผิด และก่อนศาลมีคำพิพากษาจะปฏิบัติต่อบุคคลนั้นเสมือนเป็นผู้กระทำความผิดไม่ได้
บทบัญญัติเช่นว่านี้ยิ่งตอกย้ำว่า เรามิอาจพิจารณาความเป็นธรรมในกระบวนการยุติธรรมจากความเป็นอิสระและเป็นกลางของศาลเพียงลำพัง หากแต่ต้องพิจารณาครอบคลุมไปถึงการปฏิบัติต่อผู้ถูกกล่าวหาตั้งแต่ก่อนเข้าสู่กระบวนการฟ้องร้องเป็นคดี ตลอดจนการเปิดโอกาสให้ผู้ถูกกล่าวหาสามารถใช้สิทธิขั้นพื้นฐานของตนเองได้อย่างเต็มที่ ไม่ว่าจะเป็นสิทธิในการมีทนายความหรือได้รับความช่วยเหลือทางกฎหมาย สิทธิในการตรวจสอบพยานหลักฐานที่คู่ความอีกฝ่ายนำมาใช้กล่าวหา หรือแม้กระทั่งสิทธิในการแสดงหลักฐานเพื่อยืนยันความบริสุทธิ์ของตนเอง
สิทธิเหล่านี้ในทางหนึ่งสามารถใช้เป็นมาตรวัดได้ว่า คู่ความทั้งสองฝ่ายได้รับโอกาสในการต่อสู้คดีที่เสมอภาคกันหรือไม่ เพราะหากผู้ถูกกล่าวหาไม่สามารถใช้สิทธิของตนเองได้อย่างเหมาะสมแล้วนั้น ย่อมส่งผลให้ความสามารถในการต่อสู้คดีลดน้อยลง เปรียบเสมือนการลงสนามต่อสู้โดยปราศจากอาวุธในมือ ซึ่งไม่ว่าผลลัพธ์จะออกมาเป็นเช่นไร ก็ไม่อาจเรียกสิ่งนั้นว่าความยุติธรรมได้
แต่ถึงกระนั้น ในทางปฏิบัติการเข้าถึง “อาวุธ” ที่จำเป็นในการต่อสู้คดีมักต้องเผชิญกับอุปสรรคหรือข้อจำกัดนานัปการ ซึ่งส่งผลให้ผู้ถูกกล่าวหาหรือจำเลยอาจไม่ได้รับ “ความเสมอภาค” เท่าที่ควร ปัญหาดังกล่าวสะท้อนให้เห็นอย่างเป็นรูปธรรมผ่านสถานการณ์ต่าง ๆ ดังต่อไปนี้
สถานการณ์ที่ 1: ศาลไม่ออกเรียกพยานบุคคลและพยานเอกสารสำคัญให้จำเลยในคดีชุมนุม #25พฤศจิกาไปSCB
ย้อนกลับไปเมื่อช่วงปลายปี 2568 ศาลอาญาสืบพยานโจทก์ในคดีมาตรา 112 ของนักกิจกรรม 5 ราย ได้แก่ อานนท์ นำภา, “ตี้” วรรณวลี ธรรมสัตยา, “บอย” พงศธรณ์ ตันเจริญ, “ฟ้า” พรหมศร วีระธรรมจารี และ “แอมป์” ณวรรษ เลี้ยงวัฒนา จากกรณีเข้าร่วมชุมนุมและปราศรัยบริเวณหน้าธนาคารไทยพาณิชย์ สำนักงานใหญ่ เมื่อวันที่ 25 พ.ย. 2563 หรือ ชุมนุม #25พฤศจิกาไปSCB
ในระหว่างการสืบพยาน ฝ่ายจำเลยต้องเผชิญกับข้อจำกัดหลายประการขณะพิสูจน์ความบริสุทธิ์ของตนเอง โดยเฉพาะข้อจำกัดด้านการเข้าถึงพยานหลักฐานที่สำคัญและจำเป็นในการต่อสู้คดี อันนำไปสู่การตั้งข้อสังเกตต่อหลักการพิจารณาคดีอย่างเป็นธรรม
คดีนี้ ทนายจำเลยได้ยื่นคำร้องต่อศาลเพื่อขอให้ออกหมายเรียกพยานบุคคลและพยานเอกสารประกอบการสืบพยานรวมกว่า 4 ครั้ง โดยพยานหลักฐานดังกล่าวถือเป็นสาระสำคัญจำเป็นอย่างยิ่งในการใช้ถามค้านพยานโจทก์และพิสูจน์ข้อเท็จจริงตามแนวทางต่อสู้คดี เนื่องจากจำเลยในฐานะบุคคลธรรมดาไม่อยู่ในสถานะที่จะนำตัวบุคคลหรือรวบรวมเอกสารซึ่งอยู่ในความครอบครองของบุคคลภายนอกมาแสดงต่อศาลได้ด้วยตนเอง จึงจำเป็นต้องพึ่งพาอำนาจศาลในการออกหมายเรียก
สำหรับพยานบุคคลที่เกี่ยวข้องกับประเด็นแห่งคดี อาทิ พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา, รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ, เลขาธิการพระราชวัง และประธานเจ้าหน้าที่บริหารธนาคารไทยพาณิชย์ ส่วนพยานเอกสารที่สำคัญต่อการพิสูจน์ข้อเท็จจริง เช่น รายชื่อผู้ถือหุ้นรายใหญ่ 10 อันดับ ของธนาคารไทยพาณิชย์จำกัด ระหว่างปี 2560 – 2564, รายการและรายละเอียดทรัพย์สินพระมหากษัตริย์ ทรัพย์สินในพระองค์ และทรัพย์สินในพระมหากษัตริย์ ระหว่างปี 2560 – 2564 ตลอดจนตารางการเดินทางไปกลับประเทศเยอรมนีของรัชกาลที่ 10 เป็นต้น
อย่างไรก็ดี แม้ฝ่ายจำเลยจะแสดงเหตุผลความจำเป็นในการเรียกพยานดังกล่าว ทว่าศาลได้มีคำสั่งยกคำร้องทั้งหมด พร้อมระบุเหตุผลไปในทิศทางเดียวกันว่า พยานทั้งหลายซึ่งฝ่ายจำเลยประสงค์ให้ออกหมายเรียกนั้น เมื่อพิจารณาแล้วไม่ปรากฏความเกี่ยวพันกับข้อเท็จจริงทางคดีที่จำเลยถูกฟ้อง นอกจากนี้ ศาลยังได้ชี้แจงแก่ฝ่ายจำเลยเพิ่มเติมในวันนัดสืบพยานว่าพยานที่ฝ่ายจำเลยอ้างมานั้นมีจำนวนมากและกำหนดขอบเขตไว้กว้างเกินสมควร
คำสั่งดังกล่าวทำให้ฝ่ายจำเลยขาดพยานหลักฐานสำคัญ เปรียบเสมือนการลงสนามโดยไร้อาวุธสวนทางกับอีกฝ่ายที่มีความพร้อมบริบูรณ์กว่า สถานการณ์นี้นำมาซึ่งคำถามต่อ “หลักความเสมอภาคของคู่ความ” และการเปิดโอกาสให้คู่ความต่อสู้คดีได้อย่างเต็มที่ แท้จริงแล้ว หากฝ่ายจำเลยมีพยานหลักฐานสำคัญอยู่ในมือขณะถามค้าน คำเบิกความของพยานโจทก์ย่อมมีโอกาสแปรเปลี่ยนไปได้ไม่มากก็น้อย เมื่อตระหนักถึงอาวุธที่อยู่ในมือของอีกฝ่าย
สถานการณ์ที่ 2: ศาลไม่อนุญาตให้คัดถ่ายสำเนาวิดีโอบันทึกการสืบพยานในคดีของ “บัสบาส” มงคล ถิระโคตร
นับตั้งแต่ช่วงปี 2565 เป็นต้นมา สถานการณ์หนึ่งที่พบเห็นได้บ่อยขึ้นในระหว่างดำเนินกระบวนการพิจารณาคดีในชั้นศาล คือการบันทึกภาพและเสียงของพยานขณะขึ้นเบิกความ การดำเนินการดังกล่าวเป็นไปตาม “ข้อบังคับของประธานศาลฎีกา ว่าด้วยการบันทึกคำเบิกความพยานในคดีอาญาโดยใช้วิธีการบันทึกลงในวัสดุซึ่งสามารถถ่ายทอดออกเป็นภาพและเสียง พ.ศ. 2564” ซึ่งมีผลใช้บังคับอย่างเป็นทางการมาตั้งแต่วันที่ 15 ต.ค. 2564
ทั้งนี้ ข้อบังคับดังกล่าวระบุว่า ในคดีอาญาที่มีความสำคัญเป็นพิเศษหรือเป็นคดีที่ได้รับความสนใจจากประชาชน ศาลมีอำนาจสั่งให้บันทึกคำเบิกความของพยานได้ตามที่เห็นสมควร โดยไม่จำต้องมีคำร้องขอจากคู่ความ จะเห็นว่าการบันทึกภาพและเสียงในห้องพิจารณาคดีนั้นขึ้นอยู่กับดุลพินิจของศาลในแต่ละกรณีเป็นสำคัญ ซึ่งที่ผ่านมาคดีการเมืองบางคดีเองก็เคยได้รับการบันทึกภาพและเสียงไว้ในลักษณะนี้เช่นเดียวกัน
แม้การบันทึกภาพและเสียงในแง่มุมหนึ่งจะช่วยให้กระบวนพิจารณาดำเนินไปได้อย่างรวดเร็วมากยิ่งขึ้น แต่อีกด้านหนึ่งกลับสร้างภาระที่ไม่จำเป็นให้แก่คู่ความ โดยเฉพาะฝ่ายจำเลยที่จำเป็นต้องใช้คำเบิกความของพยานมาอ้างอิงเพื่อจัดทำอุทธรณ์หรือฎีกาคดีต่อไป ทั้งนี้ เนื่องจากข้อบังคับดังกล่าวกำหนดห้ามมิให้คัดถ่ายสำเนาวิดีโอบันทึกคำเบิกความ ดังนั้น หากฝ่ายจำเลยประสงค์จะตรวจสอบเนื้อหาคำเบิกความ จึงจำเป็นต้องยื่นคำร้องต่อเจ้าหน้าที่ศาลเพื่อขอเข้าตรวจดูบันทึกภาพและเสียงในพื้นที่ที่จัดเตรียมไว้ให้เท่านั้น
อย่างไรก็ดี ในทางปฏิบัติ บันทึกดังกล่าวมักมีความยาวรวมกันหลายชั่วโมงและต้องใช้เวลาในการนั่งรับชมเพื่อถอดคำเบิกความนานหลายวัน กรณีเช่นนี้เคยเกิดขึ้นกับทนายความในคดีของ “บัสบาส” ผู้ถูกฟ้องคดีมาตรา 112 ซึ่งทนายความได้ยื่นคำร้องขอคัดถ่ายวิดีโอบันทึกการสืบพยานต่อศาลจังหวัดเชียงราย แต่ศาลมีคำสั่งไม่อนุญาต จากนั้นทนายความจึงได้ยื่นอุทธรณ์คำสั่งดังกล่าว โดยส่วนหนึ่งของคำร้องระบุว่า หากจำเลยไม่มีโอกาสคัดสำเนาคำเบิกความของพยาน ย่อมทำให้จำเลยเสียเปรียบและไม่สามารถต่อสู้คดีได้อย่างเต็มที่ โดยเฉพาะในคดีอาญาที่มีโทษจำคุกร้ายแรง ซึ่งถือว่าไม่เป็นธรรมแก่จำเลย
นอกจากนี้ คำร้องดังกล่าวยังสะท้อนให้เห็นถึงอุปสรรคสำคัญในการต่อสู้คดีของฝ่ายจำเลย กล่าวคือ ทั้งทนายความและจำเลยต่างมีภูมิลำเนาอยู่ห่างจากศาลเป็นระยะทางที่ไกลพอสมควร ทว่าการตรวจสอบบันทึกภาพและเสียงจำเป็นต้องใช้เวลาหลายวัน การเดินทางไปกลับศาลซ้ำ ๆ จึงสร้างภาระค่าใช้จ่ายและทำให้สูญเสียเวลาเป็นอย่างมาก แต่ถึงกระนั้นศาลอุทธรณ์ภาค 5 กลับมีคำสั่งยืนตามศาลชั้นต้น โดยไม่เห็นพ้องให้มีการคัดถ่ายสำเนาวิดีโอเช่นเดิม
ปฏิเสธไม่ได้ว่า แม้เทคโนโลยีจะมีบทบาทเข้ามาเพิ่มประสิทธิภาพให้กับการดำเนินกระบวนการยุติธรรม แต่หากขาดความยืดหยุ่นและมิได้คำนึงถึงปัญหาในทางปฏิบัติก็อาจส่งผลกระทบโดยตรงต่อสิทธิในการต่อสู้คดีของคู่ความได้ แม้ข้อจำกัดเช่นว่านี้จะมิได้มุ่งเป้าไปที่คู่ความฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเป็นการเฉพาะ ทว่าในความเป็นจริงฝ่ายที่ได้รับผลกระทบหนักที่สุดย่อมเป็นฝ่ายจำเลยซึ่งจำเป็นต้องใช้คำเบิกความของพยานเป็นหลักในการต่อสู้คดี การสร้างภาระที่ไม่จำเป็นเช่นนี้จึงอาจนำไปสู่สภาวะความไม่เสมอภาคกันในการต่อสู้คดีอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
สถานการณ์ที่ 3: การดำเนินคดีทางไกลข้ามภูมิภาค
ข้อมูลจากรายงาน “ปัญหาการดำเนินคดีทางไกล สำรวจข้อกฎหมาย ผลกระทบ และข้อเสนอเพื่อการเปลี่ยนแปลง” โดย รองศาสตราจารย์สาวตรี สุขศรี ระบุว่า ในระหว่างปี 2563 – 2568 คดีเกี่ยวเนื่องกับการชุมนุมและแสดงออกทางการเมือง มีลักษณะเป็นการแจ้งความหรือการดำเนินคดีทางไกลข้ามภูมิภาคอย่างน้อย 66 คดี
จากข้อสังเกตในเบื้องต้นพบว่า คดีมาตรา 112 มักมีผู้ร้องทุกข์กล่าวโทษเป็นสมาชิกของกลุ่มปกป้องสถาบันฯ ซึ่งมักเลือกดำเนินคดีในท้องที่ตามภูมิลำเนาหรือที่พักอาศัยของตนเอง ซึ่งตั้งอยู่ห่างไกลจากภูมิลำเนาของผู้ถูกกล่าวหาหรือจำเลยอย่างมีนัยสำคัญ หรือบางกรณีจงใจดำเนินการในหลายท้องที่หลายจังหวัดโดยผู้กล่าวหาคนเดียวกัน โดยอ้างว่าพบเห็นข้อความบนโลกออนไลน์ขณะเดินทางผ่านท้องที่ดังกล่าว
ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดคือกรณีของ “ฟ้า” พรหมศร วีระธรรมจารี ซึ่งถูกแจ้งความไว้ที่ สภ.เมืองพัทลุง ในข้อหาตามมาตรา 112 และ พ.ร.บ.คอมพิวเตอร์ฯ โดยมี “ทรงชัย เนียมหอม” แกนนำกลุ่มประชาภักดิ์พิทักษ์สถาบัน (ปภส.) เป็นผู้กล่าวหา สืบเนื่องจากกรณีโพสต์ข้อความลงบนเฟซบุ๊กส่วนตัว เมื่อวันที่ 23 เม.ย. 2565 ในลักษณะวิพากษ์วิจารณ์กลุ่มปกป้องสถาบันและกล่าวพาดพิงถึงในหลวงรัชกาลที่ 10
สถานการณ์ดังกล่าวส่งผลให้ฟ้าจำต้องเดินทางจากกรุงเทพมหานครไปยังจังหวัดพัทลุงเพื่อเข้ารับทราบข้อกล่าวหา ก่อนที่พนักงานอัยการจะมีคำสั่งฟ้องคดีต่อศาลจังหวัดพัทลุงเมื่อช่วงต้นปี 2569 ที่ผ่านมา ยิ่งไปกว่านั้น ปัจจุบันฟ้ายังถูกคุมขังระหว่างชั้นฎีกาในคดีมาตรา 112 จากกรณีทำกิจกรรมหน้า สภ.คลองหลวง ตั้งแต่วันที่ 9 มี.ค. 2569 ข้อจำกัดจากการถูกคุมขังนี้จึงยิ่งซ้ำเติมให้การต่อสู้คดีข้ามภูมิภาคประสบกับความยากลำบากมากขึ้นไปอีก รวมทั้งการเข้าเยี่ยมของญาติเมื่อถูกย้ายเรือนจำไปในพื้นที่ห่างไกล ก็สร้างปัญหาต่อผู้ถูกคุมขังที่ถูกคุมขังห่างไกลภูมิลำเนา
ล่าสุด เมื่อวันที่ 2 พ.ย. 2569 ศาลจังหวัดพัทลุงได้นัดพร้อมคู่ความเพื่อกำหนดวันนัดสืบพยานใหม่ หลังจากก่อนหน้านี้ต้องเลื่อนการสืบพยานออกไป เนื่องจากฟ้าอดอาหารประท้วงเพื่อเรียกร้องสิทธิประกันตัว โดยในนัดดังกล่าวฟ้าไม่ได้ถูกเบิกตัวมาศาล มีทนายความที่เดินทางไปร่วมกำหนดวันนัดสืบพยานใหม่ ซึ่งกำหนดได้เป็นวันที่ 2 – 4 ก.พ. 2570 คดีนี้จึงเป็นอีกหนึ่งคดีที่ยังคงต้องเฝ้าติดตามอย่างใกล้ชิด ท่ามกลางอุปสรรคในการต่อสู้คดีที่เพิ่มสูงขึ้น
นอกเหนือจากคดีที่จังหวัดพัทลุงแล้ว จากการติดตามของศูนย์ทนายฯ พบว่า “ทรงชัย เนียมหอม” จากกลุ่มประชาภักดิ์พิทักษ์สถาบัน ผู้กล่าวหาในคดีนี้ ได้แจ้งความคดีมาตรา 112 และมาตรา 116 กระจายไปยังสถานีตำรวจหลายแห่งในจังหวัดทางภาคใต้ อาทิ ในจังหวัดสงขลา, ตรัง, กระบี่ และสุราษฎร์ธานี โดยมีผู้ถูกดำเนินคดีรวมแล้วไม่น้อยกว่า 19 คดีแล้ว ผู้ถูกกล่าวหาส่วนใหญ่เป็นเพียงประชาชนทั่วไปและไม่ได้อาศัยอยู่ในพื้นที่ที่ถูกแจ้งความ ส่งผลให้แต่ละคนต้องแบกรับภาระค่าใช้จ่ายในการเดินทางไปต่อสู้คดีเป็นจำนวนมาก
ปัญหาการดำเนินคดีทางไกลข้ามภูมิภาคมิได้เกิดขึ้นเฉพาะในพื้นที่ภาคใต้เท่านั้น แต่ในภูมิภาคอื่น ๆ ก็ปรากฏการดำเนินคดีในลักษณะนี้เช่นเดียวกัน อาทิ กรณีของ “แฟนต้า” (นามสมมติ) ประชาชนชาวเชียงใหม่ ซึ่งถูกพนักงานอัยการสั่งฟ้องต่อศาลอาญา (กรุงเทพมหานคร) ในข้อหาตามมาตรา 112
คดีดังกล่าว แม้แฟนต้าจะได้รับการประกันตัวในชั้นพิจารณาคดี แต่ศาลอาญาได้กำหนดเงื่อนไขให้ติดอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ติดตามตัว (EM) ส่งผลให้ไม่สามารถเดินทางกลับภูมิลำเนาที่จังหวัดเชียงใหม่ด้วยเครื่องบินได้และจำต้องเดินทางด้วยรถยนต์หรือรถประจำทางแทน ซึ่งใช้เวลาโดยสารไม่ต่ำกว่า 10 ชั่วโมงต่อเที่ยว
กรณีข้างต้นนี้เป็นเพียงตัวอย่างส่วนหนึ่งที่ช่วยสะท้อนให้เห็นว่า การถูกดำเนินคดีทางไกลได้สร้างภาระและอุปสรรคในการต่อสู้คดีให้แก่ฝ่ายผู้ถูกกล่าวหาอย่างไรบ้าง เพราะแม้คดีจะยังไม่เข้าสู่การพิจารณาของศาลและผู้ถูกกล่าวหายังคงมีสถานะเป็นผู้บริสุทธิ์อยู่ตามกฎหมาย ทว่าการต้องแบกรับภาระค่าใช้จ่ายและสูญเสียเวลาเดินทางข้ามภูมิภาคครั้งแล้วครั้งเล่า ซึ่งบั่นทอนทั้งพลังกายและพลังใจ รวมถึงผลกระทบต่อหน้าที่การงานในคดีความที่ใช้เวลาต่อสู้ระยะยาว อาจกลายเป็นแรงกดดันให้ผู้ถูกกล่าวหาต้องเลือกยอมรับสารภาพ เพื่อตัดจบปัญหาให้คดีสิ้นสุดลงโดยเร็วที่สุด กระบวนการในคดีฟ้องทางไกลจึงอาจส่งผลอย่างสำคัญต่อทางเลือกในคดี
กระบวนการฟ้องคดีทางไกลนี้ ยังเกิดขึ้นได้อีกกับคดีประเภทต่าง ๆ เช่น กรณีนักการเมืองที่มีอิทธิพลในท้องถิ่นต่าง ๆ ฟ้องดำเนินคดีประชาชนทั่วไปที่แสดงความคิดเห็นบนโลกออนไลน์ หรือบริษัทขนาดใหญ่ ที่มีทรัพยากรจำนวนมาก ฟ้องดำเนินคดีประชาชนที่แสดงความคิดเห็นในประเด็นต่าง ๆ เกี่ยวกับการดำเนินการของบริษัท
เมื่อพิจารณาอย่างถี่ถ้วนจะพบว่า นอกเหนือจากคู่ความทั้งสองฝ่ายจะมิได้ครอบครองทรัพยากรทางคดีที่เท่าเทียมกันในการต่อสู้คดีตั้งแต่แรก ฝ่ายผู้ถูกกล่าวหายังต้องแบกรับภาระจาก “กระบวนการเชิงลงโทษ” ซึ่งกระบวนการต่อสู้คดีทั้งหมดกลายเป็นต้นทุนและสร้างความยากลำบากโดยพื้นฐานให้กับประชาชนทั่วไปที่ไม่มีทรัพยากรเพียงพอ “อาวุธ” ในการต่อสู้คดีอย่างเท่าเทียมจึงไม่เกิดขึ้นตั้งแต่พื้นฐานแรกเริ่ม
โดยภาพรวมแล้ว กระบวนการยุติธรรมจำเป็นต้องตระหนักถึงความสำคัญของการเปิดโอกาสให้คู่ความทั้งสองฝ่ายสามารถต่อสู้คดีได้อย่างเสมอภาค โดยเฉพาะในคดีอาญาซึ่งมีบทลงโทษที่จำกัดเสรีภาพและกระทบต่อสิทธิในเนื้อตัวร่างกายของบุคคล เพราะนอกเหนือจากกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 227 จะวางหลักให้โจทก์มีหน้าที่ต้องพิสูจน์ความผิดของจำเลยจนสิ้นสงสัยตามสมควร (Beyond a Reasonable Doubt) แล้ว ขณะเดียวกันจำเลยก็ต้องได้รับโอกาสอย่างเต็มที่ในการเข้าถึงพยานหลักฐานและต่อสู้คดีเพื่อหักล้างข้อกล่าวหานั้นด้วย
หลักความเสมอภาคของคู่ความจึงมิใช่การเอื้อประโยชน์ให้ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง หากแต่เป็นการประกันว่าทุกฝ่ายจะสามารถใช้สิทธิของตนได้อย่างเป็นธรรม เพราะหากปราศจากหลักประกันดังกล่าวแล้ว ความยุติธรรมที่สังคมคาดหวังย่อมเป็นได้เพียงแนวคิดในทางทฤษฎีหรือตัวอักษรบนหน้ากระดาษของตำรากฎหมายเล่มหนา ทว่าไม่อาจเกิดขึ้นได้จริงในชีวิตของปุถุชนที่ต้องเผชิญกับกระบวนการยุติธรรมโดยตรง
