ด้วยความรัก และการรับใช้: บันทึกช่วงชีวิต “บอย” พงศธรณ์ นักข่าว-คริสตชน ก่อนเข้าเรือนจำคดี ม.112

ภาพถ่ายโดย ธีรศักดิ์ มณีวงษ์

ไม่กี่วันก่อนศาลอาญาจะอ่านคำพิพากษาเมื่อวันที่ 30 ต.ค. 2569 “บอย” พงศธรณ์ ตันเจริญ นักข่าวหนุ่มวัย 25 ปี จาก The Isaan Record นั่งลงเล่าเรื่องราวชีวิตของตัวเอง ตั้งแต่ยังเป็นเด็กชายที่นั่งรถกระบะตามพ่อไปทำงานในชนบทจังหวัดกาฬสินธุ์ เติบโตเป็นนิสิตด้านรัฐศาสตร์ที่กลายเป็นผู้ต้องหาคดีมาตรา 112 ตั้งแต่อายุ 19 ปี ชายหนุ่มที่ไม่เคยมีศาสนา แต่ความเหนื่อยล้าจากการต่อสู้เปลี่ยนผันเขาจนหันหน้าเข้าโบสถ์คริสต์ จนกลายมาเป็นนักข่าวที่เลือกยืนอยู่ขอบถนนเพื่อบันทึกเสียงของคนที่ไร้สุ้มเสียง

ถ้อยสนทนาตอนหนึ่งบอกว่า ถ้าต้องเข้าเรือนจำจริง เขาจะใช้เวลาข้างในเรียนนิติศาสตร์ และเขียนบันทึกวันละหน้าสองหน้า เหมือนที่มาร์ติน ลูเธอร์ คิง จูเนียร์ เคยเขียน “จดหมายจากเรือนจำเบอร์มิงแฮม” เพื่อรวบรวมเป็นหนังสือในวันที่ได้รับอิสรภาพอีกครั้ง

หากไม่กี่วันจากนั้น ศาลพิพากษาจำคุกเขา 2 ปี 8 เดือน จากข้อกล่าวหาปราศรัยในการชุมนุม #25พฤศจิกาไปSCB เมื่อปี 2563 และศาลอุทธรณ์ไม่ให้ประกันตัว หน้าแรกของบันทึกเล่มนั้นจึงเริ่มต้นขึ้นจริง ๆ ที่เรือนจำพิเศษกรุงเทพฯ

“ถ้าต้องติดคุก ก็ขอให้ติดคุกในฐานะที่เป็นประจักษ์พยานในการต่อสู้” บอยบอกไว้ในวันนั้น

ปฐมบท: เด็กชายบนรถกระบะของพ่อ

บอยเกิดเมื่อปี 2544 และเติบโตในตัวเมืองกาฬสินธุ์ เป็นลูกชายคนโตของครอบครัวข้าราชการ มีน้องสาวสองคน พ่อและแม่ทำงานอยู่หน่วยงานในกระทรวงมหาดไทย ช่วงปิดเทอม พ่อมักพาเขานั่งรถกระบะไปทำงานด้วย ทั้งที่อำเภอยางตลาดและโดยเฉพาะอำเภอสามชัย ที่นั่นเขาเห็นหมู่บ้านที่เพิ่งมีไฟฟ้าเข้าถึง อินเทอร์เน็ตยังไม่ทั่วถึง และไม่มีแม้แต่ร้านสะดวกซื้อ ต่างจากบ้านในเมืองที่เขาเกิดมาที่มีทุกอย่างพร้อม

“ทำให้เราสัมผัสซึมซับความเหลื่อมล้ำ ทำให้เรารู้จักว่าหน้าตาของความเหลื่อมล้ำในแง่มิติของโอกาสเนี่ย มันเป็นแบบนี้นี่เอง” เขาย้อนนึก

ภาพจำเหล่านั้นค่อย ๆ หล่อหลอมให้สนใจการบ้านการเมือง รัฐประหารปี 2549 มาถึงตอนกำลังจะขึ้น ป.1 สิ่งเดียวที่รู้ตอนนั้นคือได้หยุดเรียน ต่อมาที่บ้านเปิดข่าวการเมืองแทบตลอดเวลา เด็กชายจึงซึมซับเหตุการณ์บ้านเมืองไปโดยไม่รู้ตัว ทั้งการที่สมัคร สุนทรเวช หลุดจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรีเพราะไปทำรายการทำอาหาร และสมชาย วงศ์สวัสดิ์ พ้นตำแหน่งด้วยคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญเช่นกัน

พอช่วงราว ๆ ป.6 ถึง ม.1 อินเทอร์เน็ตได้ช่วยตอบบางคำถามที่ค้างคาใจ เขาเริ่มได้ดูสารคดีเกี่ยวกับการเมือง เหตุการณ์ 14 ตุลา, 6 ตุลา และพฤษภาทมิฬ จนไล่ชื่อนายกรัฐมนตรีไทยได้ตามลำดับ

ในยุครัฐบาลยิ่งลักษณ์ ชินวัตร เด็กมัธยมคนนี้ยังเฝ้าลุ้นโครงการใหญ่อย่างรถไฟความเร็วสูง ด้วยความติดตามข่าวมาตลอดจนพอเดาได้ว่าวงจรอุบาทว์กำลังจะวนกลับมา ถึงขั้นเตือนเพื่อนในห้องว่า “ระวังนะ เดี๋ยวสักพักหนึ่งจะมีการรัฐประหาร” ไม่กี่สัปดาห์หลังเปิดเทอม ม.2 รัฐประหาร 22 พฤษภาคม 2557 ก็เกิดขึ้นจริง และทุกอย่างที่เขาลุ้นก็หยุดลง

บอยเรียนชั้นประถมที่โรงเรียนเซนต์ยอแซฟกาฬสินธุ์ ซึ่งเป็นโรงเรียนคาทอลิก ก่อนเรียนต่อมัธยมที่โรงเรียนอนุกูลนารี ตอน ม.5 และ ม.6 เขาชนะเลือกตั้งเป็นหัวหน้าระดับสายชั้น ดูแลนักเรียนราวห้าหกร้อยคน

บอยไม่ได้ลงชิงประธานนักเรียน เพราะต้องวิ่งประสานงานกับครูและผู้อำนวยการจนแทบไม่ได้เรียน ส่วนหัวหน้าสายชั้นแม้เล็กกว่า แต่ใกล้ชิดเพื่อนพอจะช่วยได้จริง เวลามีเพื่อนถูกตัดผมหรือยึดถุงเท้าเพราะผิดระเบียบ เขาจะเข้าไปฟังทั้งสองฝั่งแล้วหาทางตรงกลาง จนเป็นไม้เบื่อไม้เมากับฝ่ายปกครองที่เขาคิดว่ามักใช้อำนาจนิยม

ผลงานที่เขาภูมิใจที่สุดคือเรื่องภาษาที่สาม เดิมโรงเรียนสุ่มให้แต่ละห้องเรียนภาษาต่างกันโดยนักเรียนไม่มีสิทธิ์เลือก เขาจึงเสนอให้ลงทะเบียนเลือกเองแบบมหาวิทยาลัย “ไม่ใช่ว่าโดนบังคับให้เรียนจีนแต่ใจมันไปญี่ปุ่น” เขาว่า ข้อเสนอนั้นถูกนำไปใช้จริง นักเรียนได้เลือกทั้งเกาหลี ญี่ปุ่น และเยอรมัน ความสำเร็จเล็ก ๆ ครั้งนั้นคือจุดแรกที่ทำให้เขาตั้งใจว่า เมื่อเข้ามหาวิทยาลัย จะต้องทำกิจกรรมเพื่อสังคม

ทั้งภาพที่เห็นจากท้ายรถกระบะของพ่อ และบทเรียนจากการเป็นตัวแทนเพื่อน พาเขามาถึงทางแยกตั้งแต่ ม.4 เขาถนัดวิชาสังคม ประวัติศาสตร์ และภาษา จึงรู้ตัวว่าจะไม่เรียนต่อสายวิทย์-คณิต เพื่อไปเป็นหมอหรือวิศวกรอย่างที่เพื่อนส่วนใหญ่เลือก

งานของพ่ออาจเป็นแรงบันดาลใจส่วนหนึ่ง ทว่าสิ่งที่เขาอยากเป็นไม่ใช่ข้าราชการ เขาบอกพ่อแม่ตั้งแต่ตอนนั้นว่าจะเรียนรัฐศาสตร์ และครอบครัวก็ไม่ได้ขัดข้อง

บทที่ 2: นิสิตนอกศูนย์กลาง กับหมายเรียกในวัย 19 ปี

ปี 2562 บอยยื่นแฟ้มสะสมผลงานเข้าวิทยาลัยการเมืองการปกครอง มหาวิทยาลัยมหาสารคาม เพียงที่เดียว เพราะเห็นบทบาทของคณาจารย์ที่ลงไปคลุกคลีกับชาวบ้านและทำงานวิชาการรับใช้สังคม ทั้งยังตั้งใจว่าจะไม่เข้าไปกระจุกตัวอยู่ที่กรุงเทพฯ

“เราอยากที่จะโดดออกมาอยู่ข้างนอกดีกว่า นอกวงโคจรศูนย์กลาง” เขาอธิบาย

ปีหนึ่งเด็กหนุ่มจากกาฬสินธุ์ลองเข้ากิจกรรมรับน้องในระบบ ก่อนจะรู้ว่านั่นไม่ใช่ทาง จึงไปเข้ากลุ่มเสรีมวลชนเพื่อสังคม กลุ่มอิสระที่นิสิตวิทยาลัยการเมืองการปกครองรวมตัวกันตั้งขึ้นเมื่อปี 2556 เพราะไม่เห็นด้วยกับระบบอำนาจนิยมในกิจกรรมรับน้อง กติกาของกลุ่มมีว่า ก่อนออกค่ายแต่ละครั้ง สมาชิกต้องซ้อมกันตั้งแต่วันจันทร์ถึงวันพฤหัสบดีนานเกือบสามเดือน เพราะทุกคนต้องฝึกเป็นกระบวนกรให้ได้

“กิจกรรมที่นั่นหล่อหลอมการสละเวลาและเรื่องส่วนตัวผมไปเลย แต่ก็แลกกับการที่ผมได้โต ได้เป็นผู้ใหญ่ แล้วก็ได้รู้จักกับการทำงานเพื่อสังคม” บอยเล่า

ช่วงเดียวกัน เขาสมัครเป็นสมาชิกพรรคอนาคตใหม่ เมื่อศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยให้ ‘ธนาธร จึงรุ่งเรืองกิจ’ พ้นสถานภาพ สส. จากข้อกล่าวหากรณีถือหุ้นสื่อ ในช่วงปลายปี 2562 เขาก็เริ่มจัดการชุมนุมครั้งแรก ๆ ที่ลานแปดเหลี่ยมในมหาวิทยาลัย มีคนมาร่วมชูป้ายเพียงห้าสิบกว่าคน

แต่หลังพรรคอนาคตใหม่ถูกยุบในเดือนกุมภาพันธ์ 2563 การชุมนุมที่ลานเดียวกันก็มีคนมาร่วมถึงสองสามพันคน สำหรับบอยในห้วงเวลานั้นการเป็นสมาชิกพรรคเป็นเพียงส่วนเสี้ยว สิ่งที่ผลักให้ออกมาจริง ๆ คือสำนึกของพลเมืองคนหนึ่ง ที่ไม่อาจนิ่งเฉยต่อสิ่งที่เกิดขึ้นตรงหน้า

ต้นปี 2563 เขากับเพื่อนตั้งกลุ่มแนวร่วมนิสิต มมส. เพื่อประชาธิปไตย เพื่อเคลื่อนไหวเชิงรุกมากกว่างานค่าย ระหว่างรัฐบาลล็อกดาวน์โควิด เขาเป็นหนึ่งในคนที่ช่วยกันคิดแคมเปญ ‘ผูกโบว์ขาวต้านเผด็จการ’ ซึ่งกลายเป็นกระแสในหมู่นักเรียนทั่วประเทศเมื่อเปิดเทอม

ต่อมาเดือนสิงหาคม การชุมนุม #อีสานสิบ่ทน ที่ลานแปดเหลี่ยมมีคนมาร่วมราวสี่ถึงห้าพันคน และทำให้เขาได้ ‘คดีแรกในชีวิต’ ข้อหาฝ่าฝืน พ.ร.ก.ฉุกเฉินฯ เพราะถูกมองว่าเป็นแกนนำผู้จัด ซึ่งสุดท้ายศาลจังหวัดมหาสารคามยกฟ้องหลังสู้คดีผ่านไปสองปี

พอมีคดี เขาตัดสินใจลงจากตำแหน่งประธานกลุ่มเสรีมวลชนเพื่อสังคม “ผมต้องสู้คดีด้วย แล้วก็ทั้งยังต้องไปม็อบด้วย แล้วก็มาทำค่ายอีก ถ้าทำหลายอย่าง เราจะจัดการตัวเองแบบตึงเกินไป” เขาเล่าถึงการตัดสินใจครั้งนั้น

หลังจากนั้น การเคลื่อนไหวของเขาเริ่มเชื่อมกับกรุงเทพฯ มากขึ้น ในลักษณะเพื่อนช่วยเพื่อน เพราะตอนที่กลุ่มของเขาจัด #อีสานสิบ่ทน เพื่อนจากธรรมศาสตร์และมหาวิทยาลัยอื่นก็เดินทางมาช่วยขับเคลื่อนการชุมนุมเช่นกัน

วันที่ 19 ก.ย. 2563 เขากับเพื่อนในกลุ่มแนวร่วมฯ ลงไปร่วมการชุมนุมใหญ่ที่สนามหลวง และได้กินนอนในพื้นที่ชุมนุมเป็นครั้งแรก ต้นเดือนตุลาคม พวกเขากลับมาจัดการชุมนุม ‘อีสานลั่นกลองรบ’ ในมหาวิทยาลัย เพื่อปลุกกำลังนักศึกษาอีสาน ส่งต่อไปยังกรุงเทพฯ

กลางเดือนตุลาคม เขาพาเพื่อนลงไปช่วยเตรียมการชุมนุมในกรุงเทพฯ จนผู้ชุมนุมเคลื่อนไปปักหลักรอบทำเนียบรัฐบาล คืนวันที่ 14 ต.ค. เขาแยกกลับที่พักราวตีหนึ่ง ก่อนทราบข่าวเพื่อน ๆ นักกิจกรรมเริ่มทยอยถูกจับ รัฐบาลประกาศสถานการณ์ฉุกเฉินร้ายแรง แกนนำหลายคนถูกจับกุม เขากับเพื่อนจึงรีบกลับมหาสารคาม แล้วจัดการชุมนุมย่อยเรียกร้องให้ปล่อยเพื่อนและยกเลิกสถานการณ์ฉุกเฉิน

วันที่ 25 พ.ย. 2563 บอยลงไปกรุงเทพฯ อีกครั้ง เพื่อร่วมการชุมนุม #25พฤศจิกาไปSCB หน้าธนาคารไทยพาณิชย์ สำนักงานใหญ่ ซึ่งต้องการตั้งคำถามต่อการโอนย้ายทรัพย์สินที่เคยอยู่ในการดูแลของสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ บทบาทวันนั้นเขาไม่ได้อยู่ในทีมผู้ปราศรัย แต่เป็นคนกลางคอยประสานงานในพื้นที่ จนเวทีว่างเพราะผู้ปราศรัยหลักยังไม่พร้อม

“ที่เวทีเลยหันมาคุยกับผม บอกว่าให้ช่วยขึ้นพูดดึงมวลชนหน่อย” บอยเล่า เขาจึงขึ้นพูดคั่นเวลาราว 10 นาที หลังเหตุชุมนุมวันนั้นไม่มีใครถูกจับ แต่ข้อกล่าวหาตามมาในภายหลัง

เดือนธันวาคม ขณะเก็บของเตรียมไปงานขึ้นบ้านใหม่ของรุ่นพี่ที่สุรินทร์ ตำรวจที่ สภ.แห่งหนึ่งในมหาสารคามโทรแจ้งให้ไปรับ ‘จดหมายจากกรุงเทพฯ’ ซึ่งปรากฏว่ากลายเป็นหมายเรียกคดีมาตรา 112 ที่ทำให้เขาตกใจ แต่เมื่อดูเสร็จ ก็พับเก็บเข้าซองแล้วเตรียมตัวเดินทางต่อ

ในช่วงเวลานั้น บอยอายุเพียง 19 ปี และเรียนอยู่ชั้นปีสอง “ผมก็ใช้ชีวิตปกตินะหลังจากโดนคดี แล้วก็พยายามคิดกับมันว่าก็เป็นส่วนหนึ่งของการต่อสู้” เขาบอก

นับจากนั้น ชีวิตนิสิตของบอยต้องแบ่งเวลาให้การเดินทางไปกรุงเทพฯ ทุกหนึ่งถึงสองเดือน ช่วงแรกอาศัยนอนบ้านเพื่อนนักศึกษา พอเพื่อนเรียนจบก็ย้ายไปอาศัยบ้านญาติฝั่งพ่อที่สมุทรปราการ พร้อมกับยังต่อสู้คดีที่ศาลจังหวัดมหาสารคาม ซึ่งห่างจากมหาวิทยาลัยไปร่วม 20 กิโล เขาลงทะเบียนเรียนได้เพียงเทอมละสามวิชา จนเรียนจบช้ากว่าเพื่อน

กระทั่งการชุมนุมซาลง เขากับเพื่อนจึงหันมาสู้ในระบบ ลงเลือกตั้งองค์การนิสิตเมื่อปี 2564 ในนามพรรคชาวดิน พรรคเก่าแก่อายุกว่า 40 ปีของนิสิต มมส. ที่พวกเขานำกลับมารื้อฟื้นใหม่ ขณะที่พรรคคู่แข่งขายความยิ่งใหญ่ของกิจกรรมอย่างดาวเดือน รับน้อง และบายศรีสู่ขวัญ พรรคชาวดินเลือกเป็นปากเสียงของนิสิต

“เราคิดว่าเราเป็นนิสิตก็ควรจะทำเพื่อนิสิต ปกป้องสิทธิ์ของนิสิต” เขาอธิบายสิ่งสามัญที่คนมาจากการเลือกตั้งควรทำเพื่อคนส่วนรวม

นโยบายเรียกร้องให้คืนหรือลดค่าเทอมในช่วงเรียนออนไลน์ พาพรรคชาวดินชนะการเลือกตั้ง บอยได้เป็นอุปนายกองค์การนิสิตตลอดปี 2565 ช่วงนั้นแทบไม่มีกิจกรรมในระบบเพราะโควิดยังอยู่ องค์การนิสิตจึงทำงานร่วมกับสภานิสิต ทั้งดูแลการเยียวยาค่าเทอม ช่วยนิสิตที่ได้รับผลกระทบจากน้ำท่วม จัดงานรำลึก 6 ตุลา และ 14 ตุลา ปีถัดมาพรรคแพ้การเลือกตั้ง เขายอมรับผล และกลับไปรื้อฟื้นงานค่ายกับกลุ่มเสรีฯ อีกครั้ง

ในภาพใหญ่ของขบวนการเรียกร้องประชาธิปไตย ตลอดช่วงเวลานั้น เขาเริ่มเห็นเพื่อนที่สู้มาด้วยกันทยอยติดคุกและลี้ภัย การเคลื่อนไหวโดยรวมก็ลดลง “ผมรู้สึกท้อจริง รู้สึกว่าทำไมวะ ทำไมมันมาถึงจุดนี้ได้” เขายอมรับ

บทที่ 3: ‘อากาเป้’ ความรักอันไร้เงื่อนไข

ตั้งแต่วัยรุ่น บอยเป็นคนไม่มีศาสนา ประสบการณ์ทางศาสนาครั้งเดียวที่จำได้คือการบวชเณรไม่ถึงวัน ในงานศพของยาย จนกระทั่งขึ้นปีสี่ ช่วงเวลาที่ท้อแท้มากขึ้น กลุ่มเสรีเพื่อมวลชนพาสมาชิกไปทำกิจกรรมที่บ้านสองคอน อำเภอหว้านใหญ่ จังหวัดมุกดาหาร

ที่นั่นคือแผ่นดินของบุญราศีทั้งเจ็ดแห่งสองคอน ชาวคาทอลิกที่ถูกสังหารในช่วงสงครามโลกครั้งที่สอง สมัยรัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงคราม เพราะไม่ยอมละทิ้งความเชื่อของตัวเองจนถึงวินาทีสุดท้าย เขาได้กินนอนกับชาวบ้าน ฟังเรื่องเล่าว่าบุญราศีเหล่านั้นว่ามีความกล้าอย่างไร ไปคำนับหลุมศพ อ่านประวัติ และพูดคุยกับซิสเตอร์ คุณพ่อ และคนในชุมชน

“ตอนแรกผมยังตกใจเลยว่าคนเราสามารถทำอะไรได้ขนาดนี้เลยเหรอ แล้วเกิดขึ้นในไทยด้วยนะ” บอยเล่าถึงความรู้สึกแรก

หลังกลับจากชุมชนคริสต์แห่งนั้น เรื่องราวเหล่ายังติดค้างอยู่ในใจ จนเขาลองค้นคว้าต่อ ก่อนเรื่องราวเหล่านั้นจะส่งความหมายบางอย่างมาถึงเขา

“เรารู้สึกว่าเราไม่โดดเดี่ยวนะ พอเราหันหน้าเข้ามาศาสนามันมีวัด มีชุมชน มีคนที่เชื่อในการอุทิศตน อุทิศชีวิต ไม่ใช่แค่เพื่อพระเจ้าเท่านั้น ยังเพื่อสังคมที่ดีกว่านี้ได้อีก” บอยให้ทัศนะ

เขาใช้เวลาราวปีครึ่งเรียนคำสอนทุกวันอาทิตย์หลังมิสซา ที่วัดแม่พระรับเกียรติยกขึ้นสวรรค์ มหาสารคาม ซึ่งเป็นวัดประจำเขตที่มหาวิทยาลัยตั้งอยู่ คุณพ่อสอนทั้งการสวดภาวนา พิธีกรรม การใช้ชีวิตในชุมชนความเชื่อ ระหว่างนั้นยังได้คลุกคลีกับพ่อแม่ทูนหัว ผู้ใหญ่ที่ศาสนจักรแต่งตั้งให้เป็นแบบอย่างในการดำเนินชีวิตแบบคริสตชน

เมื่อเขาเล่าว่าตัวเองต้องคดีมาตรา 112 บางคนในโบสถ์ตกใจ ถึงขั้นมองว่าเขาหัวรุนแรง แต่พ่อแม่ทูนหัวไม่ได้ตัดสินเขาเลย กลับชื่นชมว่าเขาเป็นคนกล้า “มันอาจจะเป็นกระแสเรียกที่พระเจ้าเรียกผมก็ได้ ให้ผมได้มาคลุกคลีมาอยู่กับชุมชนความเชื่อที่มาเป็นแรงหนุนเสริมใจผมอีกครั้งหนึ่ง” เขาครุ่นคิด

เขารับศีลล้างบาปเป็นคริสตชนคาทอลิกในวันปัสกา วันฉลองการกลับคืนพระชนมชีพของพระเยซู เมื่อปี 2567 ขณะเรียนอยู่ปีห้า โดยมีพ่อแม่ทูนหัวเป็นสักขีพยาน และเชิญพ่อแม่ตัวจริงมาร่วมด้วย ทั้งสองดีใจ และไม่เคยห้ามว่าลูกชายจะนับถืออะไร

“ความรู้สึกท้อแท้ใจ ความรู้สึกสิ้นหวัง ความรู้สึกโดดเดี่ยวจากการต่อสู้ ก็ค่อย ๆ ถูกซ่อมแซมไปเรื่อย ๆ” บอยเล่าถึงช่วงเวลานั้น

สำหรับคำสอนแรกที่ ‘ออสการ์ โรเมโร พงศธรณ์ ตันเจริญ’ รู้สึกว่าตรงกับตัวเองที่สุดคือ ‘จงรักเพื่อนบ้านเหมือนรักตัวเอง’

“ผมเป็นคนที่คิดถึงคนอื่นก่อนที่จะคิดถึงตัวเอง คือคิดถึงตัวเองเนี่ยลำดับท้ายที่สุดเลย” เขาอธิบาย

บอยเล่าว่าความรักในคำสอนคริสต์มีหลายระดับ ไล่จากความรักตัวเอง ความรักในหมู่เพื่อนพี่น้อง ความรักในครอบครัว ความรักแบบสามีภรรยา ไปจนถึงระดับสูงสุดที่เรียกว่า ‘อากาเป้’ ความรักอันไร้เงื่อนไข ที่สอนให้รักได้แม้กระทั่งศัตรูหรือคนที่เราเกลียด

“ผมไม่กล้าพูดว่าผมไปถึงจุดนั้นแบบสมบูรณ์ร้อยเปอร์เซ็นต์นะ แต่ผมพยายาม ทุกวันนี้ผมพยายาม” เขายอมรับอีกครั้ง

ความพยายามนั้นสะท้อนออกมาเมื่อเขาพูดถึงคนที่ฟ้องร้องเขา และศาลที่กำลังจะตัดสินคดี “ผมก็ไม่ได้รู้สึกโกรธหรือโมโหบุคคลเหล่านั้นนะ ผมก็รู้สึกว่าทุกคนก็กำลังทำงานในหน้าที่ของตัวเอง” เขากล่าว

คำสอนอีกข้อที่เขายึดไว้คือ การถูกเบียดเบียน ถูกเอารัดเอาเปรียบ และไม่ได้รับความเป็นธรรม ไม่ใช่เรื่องร้ายเสมอไป หากถือเป็นหนึ่งใน ‘บุญลาภ’ หรือความสุขแท้ตามคำสอนของพระเยซู

“ที่พระเจ้าท่านอาจจะประทานเส้นทางการต่อสู้นี้มาให้ผม และให้ผมสู้กับมันให้เต็มที่ ถ้าผมผ่านมันไปได้ ผมก็จะเข้มแข็งมากขึ้น” เขากล่าว

แม้คำสอนจะบอกว่ารางวัลของผู้ผ่านความยากลำบากคือความสุขแท้บนสวรรค์ แต่บอยย้ำว่า “เราก็ทำเพื่อสังคมด้วย เพื่อสังคมที่เราอยู่ให้มันดีขึ้น” ยิ่งกับวลีว่า ‘ด้วยความรัก และการรับใช้’ คือสิ่งที่บอยมักพูดถึงเสมอ ทั้งในฐานะคริสตชน และในฐานะคนที่เลือกทำงานเพื่อผู้อื่น

เดือนตุลาคม 2567 เขาเรียนจบปริญญาตรี ช้ากว่าเพื่อนรุ่นเดียวกัน แต่ช่วงท้ายของการเรียน ชีวิตเริ่มกลับมานิ่งขึ้น และมองเห็นว่าการต่อสู้ไม่ได้มีแค่เฉดเดียว อีกทั้งไม่ได้มีแค่การประท้วงด้วย

ความเชื่อนี้ติดตัวเขาไปจนถึงวันพิพากษา เมื่อวันที่ 30 ต.ค. 2569 ก่อนศาลอ่านคำพิพากษา บอยขอแถลงต่อศาลมีใจความว่า “ข้าพเจ้าขอฝากชีวิตไว้ในพระหัตถ์ของพระผู้เป็นเจ้า ผู้ทรงเป็นผู้พิพากษาที่เที่ยงธรรมสูงสุด” และเมื่อทนายความเข้าเยี่ยมในเรือนจำไม่กี่วันต่อมา เขาก็บอกว่า “ทุกคืนผมก็สวดภาวนากับพระเจ้าขอให้ความยุติธรรมเกิดขึ้นไว ๆ สิ่งที่ยึดเหนี่ยวผมในตอนนี้ก็คือพระเจ้าและความหวัง”

บทที่ 4: นักสู้ที่ดีต้องเป็นนักสื่อสารที่ดี

เส้นทางนักข่าวของบอยเริ่มต้นโดยไม่ได้ตั้งใจ ปี 2562 ระหว่างยังทำกิจกรรมอยู่ในมหาวิทยาลัย สำนักข่าว The Isaan Record มาสัมภาษณ์เขา ไม่นานหลังบทสัมภาษณ์เผยแพร่ บรรณาธิการในตอนนั้นก็ติดต่อกลับมาชวนให้ลองเขียนงานส่ง

“ตอนแรกผมก็ไม่มั่นใจว่าตัวเองจะเขียนได้ไหม เพราะไม่เคยเขียนเป็นจริงเป็นจังเลย” เขาเล่าถึงห้วงเวลาดังกล่าว

นักข่าวฝึกหัดเริ่มจากประเด็นใกล้ตัวที่สนใจ ทั้งการวิเคราะห์สถานการณ์การเมืองในสายตานิสิต การเคลื่อนไหว การวิพากษ์ระบบโซตัสทั้งกิจกรรมรับน้อง ก่อนเขียนส่งต่อเนื่องมา 5 ปี จนช่วงใกล้เรียนจบ เขาตัดสินใจว่าอยากเป็นส่วนหนึ่งของทีมจริง ๆ เพราะเห็นว่างานข่าวสามารถใช้ความรู้รัฐศาสตร์ที่ร่ำเรียนมาได้ และยังทำงานเพื่อสังคมได้ด้วย บอยจึงเริ่มงานเป็นนักข่าวเต็มตัวเมื่อเดือนมกราคม 2568

การเปลี่ยนจากคนบนเวทีมาเป็นคนถือปากกานั่งหน้าแล็ปทอป ทำให้เขาต้องย้ายตำแหน่งที่ยืน จากคนที่เคยปราศรัยไฮด์ปาร์ก จัดการชุมนุม และจัดค่าย มาเป็นคนที่ยืนอยู่ข้างทางบ้าง

“ระหว่างทำม็อบบนถนนเราก็อาจจะเป็นผู้ชุมนุม อาจจะมีตำรวจ อาจจะมีตัวละครที่เขาต้องปะทะกัน ส่วนนักข่าวเนี่ยเขาจะต้องอยู่ขอบสนามคอยบันทึก คอยรายงานสถานการณ์บ้านเมืองที่มันกำลังเกิดขึ้น” นักข่าวหนุ่มอธิบาย

แต่เขาก็ค้นพบว่าการยืนอยู่ขอบสนามไม่ได้ทำให้การต่อสู้หายไป “การเป็นนักสู้ที่ดี มันไม่ใช่แค่สู้อย่างเดียว เราต้องเป็นนักสื่อสารที่ดีด้วย” เขาบอก งานข่าวเปิดโลกให้นักกิจกรรมหนุ่มได้คุยกับคนทุกแบบ ตั้งแต่นักการเมืองที่มีเงินหลักล้าน ไปจนถึงคนที่สิ้นเนื้อประดาตัวเพราะถูกโกง

“เราจะไม่ใช่คนที่ไปตัดสินนะ ว่าเรื่องนี้ถูกหรือเรื่องนี้ผิด แต่เราจะถือซะว่าการที่เรามีอำนาจในการรายงานข้อมูล เราก็จะขอใช้อำนาจนี้ในการปกป้องหรือกระจายเสียงคนที่เขาไม่ได้มีอำนาจมากในสังคม” เขากล่าวไว้อีกตอน

งานชิ้นแรกที่ภูมิใจเริ่มต้นจากการอบรมกับองค์กร Internews ในประเด็นปฏิบัติการข้อมูลข่าวสารและข่าวเท็จที่หวังผลทางการเมือง เมื่อนำโจทย์นั้นกลับมามองอีสาน เขาพบปรากฏการณ์ความหวาดกลัวมุสลิม หรือ Islamophobia

เขาเล่าว่า มุสลิมอยู่ร่วมกับคนอีสานมาหลายร้อยปีในชุมชนเล็ก ๆ แต่ความหวาดกลัวเพิ่งก่อตัวขึ้นภายหลัง ในช่วงสิบปีที่ผ่านมามีข่าวการต่อต้านการสร้างมัสยิดในหลายจังหวัด ทั้งมุกดาหาร สกลนคร และบึงกาฬ ส่วนใหญ่เป็นจังหวัดที่เพิ่งมีมัสยิด ขณะที่พื้นที่ที่อยู่ร่วมกันมานานกลับมองมุสลิมเป็นเรื่องปกติ ในมุมมองของบอย ความกลัวนี้ถูกปลุกจากคนภายนอกที่ปลุกกระแสชาตินิยมแบบพุทธ

เขาลงพื้นที่ที่ขอนแก่น คลุกคลีกับพี่น้องมุสลิม และร่วมงานบุญของพวกเขา ก่อนถ่ายทอดออกมาเป็นงานเขียน และงานชิ้นนี้ได้รับรางวัลชมเชยสารคดีเชิงข่าวเพื่อสิทธิมนุษยชนจากแอมเนสตี้ อินเตอร์เนชั่นแนล

แต่สิ่งที่เขาประทับใจกว่าคือคอมเมนต์ใต้ผลงาน หลายคนเล่าว่าตัวเองก็มีเพื่อนมุสลิม ที่ไม่ได้ต่างอะไรจากเพื่อนคนอื่น เพียงแต่ไม่ดื่มเหล้าและไม่กินหมู ซึ่งก็เคารพกันได้ บางคนที่เพิ่งเข้ารับอิสลามก็มาแบ่งปันประสบการณ์ของตัวเอง

“ความไม่รู้ มันต้องสลายด้วยความเข้าใจกัน” เขาย้ำ

อีกชิ้นที่ภูมิใจคือการติดตามประเด็นแรงงานไทยที่ไปเก็บเบอร์รี่ที่ฟินแลนด์และสวีเดน เขาตามสัมภาษณ์ครอบครัวหนึ่งที่ลูกชายไปเก็บเบอร์รี่เป็นปีที่สอง แล้วเสียชีวิตจากอุบัติเหตุที่ฟินแลนด์ จนถึงวันนี้ครอบครัวก็ยังไม่ได้รับการเยียวยาอย่างเป็นธรรมจากบริษัท เขาคุยทั้งกับครอบครัวและนายหน้าที่พาไป

“อย่างน้อยได้เป็นปากเป็นเสียงให้เขา ให้เขาได้รู้สึกว่ามีความหวังในการที่จะตามเรื่อง” เขากล่าว

นอกจากนั้น บอยยังเขียนเรื่องประวัติศาสตร์และศาสนาคริสต์ในอีสาน ทั้งหมดอยู่บนความตั้งใจเดียวกัน คือการเปิดพื้นที่ให้คนกลุ่มน้อยในสังคมอีสาน

“มองอีสานทีไรก็จะนึกถึงแต่คนพุทธ ไม่ค่อยมีใครนึกถึงหรอกว่า มีมุสลิม มีคริสต์ ในอีสาน” เขาตั้งข้อสังเกต ทั้งที่อีสานก็มีชุมชนคาทอลิกขนาดใหญ่ที่สุดในประเทศอย่างท่าแร่

“ที่ทำงานรู้แต่แรกว่าผมมีคดี แต่ก็ยินดีรับและให้ไปศาลทุกครั้ง บางครั้งยังได้ข่าวจากศาลกลับมาด้วย อุปสรรคเดียวที่มีคือเรื่องเวลา” เขากล่าวต่อว่า “เราถูกบีบด้วยข้อจำกัดของเวลา ยิ่งพอรู้ว่าคำพิพากษาจะมาถึงในอีกหนึ่งหรือสองเดือนข้างหน้า ยิ่งทำให้รู้สึกว่าต้องเร่งทำงานให้หนักขึ้น”

แม้ในช่วงที่ได้ก้าวเข้าสู่อาชีพนักข่าว เจ้าหน้าที่ตำรวจก็ยังเคยตามมาหาถึงสำนักงาน เขาจึงตอบโต้ด้วยการนำเหตุการณ์นั้นมาเขียนเป็นข่าว “อาวุธของเราคือปากกาและสื่อที่อยู่ในมือ เป็นเกราะกำบังที่ช่วยให้เรายังคงยืนหยัดอยู่ในที่สว่าง” เขากล่าว

เมื่อถูกถามว่า บอยวัย 19 ปี กับบอยวัย 25 ปี แตกต่างกันอย่างไร “ต่างกันมาก” เขาตอบทันที จากเดิมที่เป็นคนพูดมากและใจร้อน ตอนนี้เขาเปลี่ยนไปแล้ว

เขานิ่งคิดอยู่ครู่หนึ่ง ก่อนจะเอ่ยความรู้สึกนั้นออกมา “ตอนนี้ผมรู้สึกว่าตัวเองนิ่งขึ้น และเงียบลงกว่าเดิม แต่ลึก ๆ แล้ว ใจก็ยังคงสู้อยู่เสมอ”

บทส่งท้าย: บันทึกช่วงชีวิตนับจากนี้ไป

ก่อนวันพิพากษา บอยบอกว่าเขาไม่ได้กลัวการเข้าคุก เพียงแต่เป็นห่วงคนข้างนอก สิ่งที่ยากที่สุดคือการบอกลาพ่อกับแม่ “เพราะผมพูดทีไรก็รู้สึกสะอึกในใจ ไม่คิดว่าผมจะต้องมาอยู่ในจุดที่ได้แยกขาดกับทั้งสองขนาดนี้” เขาเล่า

หากถึงที่สุดคำตอบที่ได้กลับมากลับเป็นกำลังใจ “แม่ผมก็บอกไม่ต้องเป็นห่วง บอยไม่ได้ทำอะไรผิด บอยไม่ได้ไปฆ่าใครตายซะหน่อย ไม่ได้เป็นฆาตกร สิ่งที่บอยทำ แค่บอยแค่คิดต่างกับรัฐเท่านั้นเอง” บอยถ่ายทอดคำพูดของแม่

พ่อแม่ยังบอกเขาว่า ถ้าต้องติดคุกจริง พวกเขาจะเป็นคนพูดแทนบอยเองว่า เขาไม่ได้รับความเป็นธรรมอย่างไร นอกจากครอบครัว เขาได้บอกลาเพื่อนร่วมงาน เพื่อนในชีวิต และคนที่รัก จนความกังวลค่อย ๆ คลายลง “ก็เหลือสิ่งสุดท้ายที่ต้องทำก็แค่เผชิญหน้ากับวันพิพากษา” เขาสรุป

เขาตั้งใจจะสู้คดีไปจนถึงชั้นศาลฎีกา “ถึงผมจะติดคุกผมก็จะสู้ต่อในคุกนั่นแหละ” เขายืนยัน และวางแผนชีวิตหลังกำแพงไว้สามเรื่อง

หนึ่ง อยากเรียนนิติศาสตร์ที่มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช เพื่อเปิดทางสู่อาชีพทนายความ

สอง เปลี่ยนเรือนจำให้เป็นห้องเรียนที่จะได้พบผู้คนทุกแบบ

และสาม เขียนบันทึกทุกวัน “เหมือน Letter from Birmingham ของ Martin Luther King ที่เขียนจดหมายจากคุกที่เบอร์มิงแฮม” เขาเปรียบเทียบ วันหนึ่ง เขาอาจจะรวบรวมบันทึกเหล่านั้นเป็นหนังสือ “เป็นหนึ่งในอัตชีวประวัติของตัวเองครั้งหนึ่งว่าเราเคยติดคุกเพราะว่าเราคิดต่างกับรัฐ” เขาวาดภาพไว้

สำหรับ ‘จดหมายจากเรือนจำเบอร์มิงแฮม’ ที่บอยพูดถึง เป็นงานเขียนที่ ดร.มาร์ติน ลูเธอร์ คิง จูเนียร์ เขียนขึ้นเมื่อวันที่ 16 เมษายน ค.ศ. 1963 ระหว่างถูกคุมขังที่เมืองเบอร์มิงแฮม รัฐแอละแบมา หลังถูกคุมขังจากการเดินขบวนเรียกร้องความเท่าเทียมทางเชื้อชาติ เขาเขียนจดหมายฉบับนั้นเพื่อตอบผู้นำศาสนาผิวขาว 8 คนในท้องถิ่น ที่ออกจดหมายเปิดผนึกตำหนิการประท้วงของคนผิวสีว่าไม่ฉลาดและไม่ถูกจังหวะเวลา จดหมายที่เกิดขึ้นหลังกำแพงฉบับนั้น กลายเป็นหนึ่งในเอกสารสำคัญที่สุดของประวัติศาสตร์การต่อสู้เพื่อสิทธิพลเมืองในสหรัฐอเมริกา

ก่อนที่บันทึกของเขาเองจะเริ่มต้นขึ้นหลังกำแพง บอยมองย้อนกลับไปถึงเส้นทางที่เดินมาตั้งแต่ปี 2563 ยอมรับว่าสิ่งที่คนทั้งขบวนเสียไปแน่ ๆ คือ ชีวิตวัยหนุ่มสาว แต่สิ่งที่ได้กลับมาคือความหวัง “ผมว่าคุณูปการอย่างหนึ่งของม็อบ 63 คือทำให้สังคมไทยกลับมีความหวัง” เขาประเมิน บอยย้ำอีกประโยคว่า “ไม่รู้สึกเสียดายเลยที่ครั้งหนึ่งในชีวิตได้ออกมาเป็นนักกิจกรรมทางการเมือง”

ก่อนจบบทสนทนา เขาขอบคุณพ่อแม่ “ที่ไม่เคยตัดสิน แล้วก็ไม่เคยมองว่าการต่อสู้ของผมเป็นเรื่องที่ผิด” เขากล่าว และขอบคุณเพื่อนร่วมงาน “The Isaan Record เป็นมากกว่าที่ทำงานแล้วสำหรับผม เป็นพื้นที่ที่มีผู้คนที่ยังคอยผม ยังรอผม ยังโอบรับผมไว้”

เมื่อถามว่าเขาอยากให้ผู้คนจดจำเขาในฐานะอะไร คำตอบนั้นไม่ใช่ในฐานะนักข่าวหรือจำเลย มีเพียงชายหนุ่มคนหนึ่งที่ใช้ชีวิตวัยหนุ่มลุกขึ้นมาเปลี่ยนแปลงประเทศนี้ให้ดีขึ้น

บอยทิ้งท้ายไว้ว่า “ความฝัน ความหวัง และการต่อสู้ของผมจะไม่จบลงตรงนี้อย่างแน่นอน มันจะดำเนินต่อไป ขอเพียงทุกคนอดทนรอ และรอคอยการกลับมาของผม แค่นี้ก็เพียงพอแล้ว”

*หมายเหตุ บทสัมภาษณ์นี้พูดคุยกันก่อนวันฟังคำพิพากษา ต่อมาเมื่อวันที่ 30 ต.ค. 2569 ศาลอาญาพิพากษาจำคุกบอย 2 ปี 8 เดือน ในข้อหามาตรา 112 จากการปราศรัยในการชุมนุม #25พฤศจิกาไปSCB เมื่อปี 2563 ศาลอุทธรณ์ไม่อนุญาตให้ประกันตัวบอย และ “ตี้” วรรณวลี ธรรมสัตยา ทั้งสองจึงถูกคุมขังนับแต่วันนั้น

อ่านเนื้อหาที่เกี่ยวข้อง

ย้อนเส้นทางสืบพยานคดี ม.112 ของ 5 นักกิจกรรม กรณีชุมนุม #25พฤศจิกาไปSCB ก่อนฟังคำพิพากษา “อานนท์-แอมป์-ฟ้า” ถูกเบิกตัวมาศาล