จับตา! ฟังคำพิพากษาศาลอุทธรณ์คดี ม.112 ของ อานนท์ นำภา กรณีโพสต์เฟซบุ๊ก 3 ข้อความ เมื่อปี 64 อุทธรณ์จำเลยยืนยันเป็นการแสดงความเห็นถึงปัญหา ม.112

ในวันที่ 12 พ.ย. 2569 เวลา 09.00 น. ที่ห้องพิจารณาคดีที่ 608 ศาลอาญา รัชดา จะมีการเบิกตัว “อานนท์ นำภา” ทนายความสิทธิมนุษยชน และหนึ่งในแกนนำกลุ่มคณะราษฎร 2563 ที่ถูกคุมขังในคดีทางการเมืองมานานกว่า 3 ปี เพื่อมาฟังคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ในคดีข้อหามาตรา 112 และ พ.ร.บ.คอมพิวเตอร์ฯ มาตรา 14 (3) กรณีโพสต์ 3 ข้อความในเฟซบุ๊กที่มีเนื้อหาวิพากษ์วิจารณ์การบังคับใช้มาตรา 112 กับผู้วิพากษ์วิจารณ์สถาบันกษัตริย์และเรียกร้องการปฏิรูปสถาบันกษัตริย์ เมื่อปี 2564 โดยก่อนหน้านี้ศาลชั้นต้นมีคำพิพากษาจำคุก 4 ปี ไม่รอลงอาญา

คดีนี้มี แน่งน้อย อัศวกิตติกร ประธานศูนย์ช่วยเหลือด้านกฎหมายผู้ถูกล่วงละเมิด บูลลี่ ทางสังคมออนไลน์ หรือ ศชอ. (ในขณะนั้น) ได้เดินทางร้องทุกข์กล่าวโทษที่กองบังคับการปราบปรามการกระทำความผิดเกี่ยวกับอาชญากรรมทางเทคโนโลยี (บก.ปอท.) ให้ดำเนินคดีกับผู้ใช้บัญชีเฟซบุ๊กชื่อ “อานนท์ นำภา” โดยกล่าวหาว่าได้โพสต์เฟซบุ๊ก 3 ข้อความ ในวันที่ 1 และ 3 ม.ค. 2564 ซึ่งเห็นว่าเป็นการหมิ่นประมาท และดูหมิ่นพระมหากษัตริย์

จากนั้น อานนท์เข้ารับทราบข้อกล่าวหาตามหมายเรียกเมื่อวันที่ 23 มิ.ย. 2564 พนักงานสอบสวนแจ้งข้อหาตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 112 และ พ.ร.บ.คอมพิวเตอร์ฯ มาตรา 14 (3) โดยอานนท์ให้การปฏิเสธตลอดข้อกล่าวหา พร้อมให้การเพิ่มเติมว่าเป็นผู้โพสต์ทั้ง 3 ข้อความจริง แต่ไม่ได้มีเจตนาดูหมิ่น หมิ่นประมาทแต่อย่างใด เป็นการแสดงความคิดเห็นให้มีการปฏิรูปสถาบันกษัตริย์ให้เป็นไปในทางที่ดีขึ้น เพื่อให้สอดคล้องกับหลักประชาธิปไตย

ในชั้นศาล หลังอัยการได้ยื่นฟ้องต่อศาลอาญาในทั้งสองข้อหาดังกล่าว คดีได้มีการสืบพยานเสร็จสิ้นไปในปี 2566 ก่อนที่ศาลชั้นต้นจะมีคำพิพากษาเมื่อวันที่ 17 ม.ค. 2567 ลงโทษจำคุก 4 ปี ไม่รอลงอาญา โดยเห็นว่าข้อความเป็นความเท็จ จาบจ้วงล่วงเกิน ทำให้รัชกาลที่ 10 เสื่อมเสียพระเกียรติ

ก่อนฟังคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ในวันพรุ่งนี้ (12 พ.ย. 2569) ชวนอ่านข้อต่อสู้ของอานนท์ในชั้นอุทธรณ์ที่โต้แย้งคำพิพากษาศาลชั้นต้นโดยมีเนื้อหาหลักว่า ข้อความทั้งสามไม่ใช่การยืนยันข้อเท็จจริง เป็นการแสดงความเห็นที่เป็นประโยชน์ทางสาธารณะตามเสรีภาพที่รัฐธรรมนูญให้การรับรองไว้ และต้องการชี้ให้เห็นปัญหามาตรา 112 ทั้งการใช้กฎหมายดังกล่าวควรตีความอย่างเคร่งครัด

ย้อนอ่านประมวลการต่อสู้คดี>> “วิจารณ์กระบวนการยุติธรรม-สถาบันกษัตริย์เพื่อให้อยู่ในหลักการ ปชต.”: เปิดคำให้การพยานคดี 112 “อานนท์ นำภา” โพสต์ 3 ข้อความ ต้นปี 64

‘อานนท์’ อุทธรณ์โต้แย้งคำพิพากษาศาลชั้นต้น ยืนยันว่า ข้อความทั้งสามที่โพสต์ไม่ได้ยืนยันข้อเท็จจริง เป็นเพียงการแสดงความเห็นต่อข่าวสาธารณะ เพื่อชี้ให้เห็นปัญหามาตรา 112 และต้องการให้ทุกคนร่วมหาวิธีแก้ไข

เมื่อวันที่ 9 พ.ค. 2567 จำเลยได้ยื่นอุทธรณ์ขอให้ศาลอุทธรณ์กลับคำพิพากษาของศาลชั้นต้น พิพากษายกฟ้องและปล่อยตัวจำเลย โดยมีใจความสำคัญ 3 ประเด็น ดังนี้

ประเด็นที่ 1: ข้อความทั้งสามเป็นความคิดเห็นไม่ได้ยืนยันข้อเท็จจริง พยานโจทก์ไม่สามารถยืนยันได้ว่าข้อความใดผิดตามมาตรา 112 และพยานที่โจทก์อ้างมีความเห็นต่างทางการเมืองกับจำเลยอย่างชัดแจ้ง

ตามคำเบิกความของพยานโจทก์ที่ตอบทนายจำเลยถามค้าน ไม่มีพยานโจทก์คนใดเบิกความว่าจำเลยโพสต์ข้อความโดยยืนยันข้อเท็จจริง ข้อความของจำเลยเป็นการแสดงความคิดเห็นและยังเป็นการสมมติเหตุการณ์ ไม่ได้ยืนยันว่าจะมุ่งทำร้ายบุคคลใดอันจะเป็นการใส่ร้ายหรือแสดงความอาฆาตมาดร้าย

อีกทั้งพยานโจทก์หลายปากระบุไม่ได้ว่าข้อความใดเป็นการดูหมิ่น หมิ่นประมาท อาฆาตมาดร้ายพระมหากษัตริย์ จึงยังรับฟังจนสิ้นข้อสงสัยไม่ได้ว่า จำเลยได้โพสต์ข้อความโดยระบุเฉพาะเจาะจงบุคคลและยืนยันข้อเท็จจริงอันเป็นการดูหมิ่น หมิ่นประมาท อาฆาตมาดร้ายพระมหากษัตริย์ ข้อความที่จำเลยโพสต์เป็นการแสดงความคิดเห็นและการตั้งคำถามเท่านั้น

การตีความว่าการกระทำใดเป็นการหมิ่นประมาท ไม่ได้พิเคราะห์จากความนึกคิดหรือความเข้าใจของผู้กล่าวหาหรือพยานฝ่ายโจทก์เท่านั้น เนื่องจากความรู้สึกของบุคคลหนึ่ง อาจมีความเข้าใจและความเห็นแตกต่างไปจากภาวะของบุคคลอื่น

ทั้งพยานโจทก์ที่อ้างมาล้วนเป็นบุคคลที่มีความคิดเห็นตรงข้ามกับข้อเรียกร้องทางการเมืองของจำเลยและแสดงออกคัดค้านอย่างชัดแจ้ง การรับฟังความเห็นของพยานบุคคลดังกล่าว จึงไม่มีน้ำหนักเพียงพอที่ศาลจะรับฟังเพื่อพิจารณาลงโทษจำเลย

ประเด็นที่ 2: ในทางการนำสืบมีหลักฐานเอกสารเป็นสื่อข่าวสาธารณะ และที่จำเลยโพสต์ข้อความเป็นการแสดงความเห็นถึงปัญหาด้านกฎหมาย ซึ่งเป็นการใช้สิทธิตามรัฐธรรมนูญ

ข้อความว่า “ขัดกับหลักประชาธิปไตย” มีเอกสารเนื้อหาข่าวว่า พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี และหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ ให้สัมภาษณ์ว่า องคมนตรีได้แจ้งให้ทราบว่า รัชกาลที่ 10 ทรงมีพระราชรับสั่งให้แก้ไขร่างรัฐธรรมนูญ ฉบับผ่านการลงประชามติ ในหมวดพระมหากษัตริย์ เรื่องพระราชอำนาจ รัฐบาลจึงใช้มาตรา 44 ของรัฐธรรมนูญชั่วคราวปี 2557 เปิดช่องให้แก้ไขร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ได้ เป็นเหตุให้มีการแก้ไขร่างรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2560 ที่ผ่านการลงประชามติแล้ว โดยหลักแล้ว หากรัฐธรรมนูญผ่านการลงประชามติแล้วจะไม่สามารถแก้ไขได้ เมื่อมีข้อเท็จจริงว่าด้วยการแก้ไขร่างรัฐธรรมนูญดังกล่าวอันเป็นการขัดต่อหลักประชาธิปไตย

ข้อความว่า “เบียดบังเอาทรัพย์สินของประเทศไปเป็นของตนเอง” เนื่องจากมีการตรา พ.ร.บ.จัดระเบียบทรัพย์สินฝ่ายพระมหากษัตริย์ พ.ศ. 2560 และ พ.ร.บ.จัดระเบียบทรัพย์สินพระมหากษัตริย์ พ.ศ. 2561 ซึ่งกฎหมายทั้งสองทำให้มีการเปลี่ยนแปลงส่วนพระองค์และทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์

กล่าวคือ ทรัพย์สินฝ่ายพระมหากษัตริย์หรือทรัพย์สินทั้งหมดจะต้องกลับคืนมาอยู่ในความเป็นเจ้าของและการดูแลของสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ดังนั้น ทรัพย์สินส่วนสาธารณะสมบัติของแผ่นดินจึงรวมเป็นทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์

โดยหลักแล้วทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ต้องตกทอดไปยังพระมหากษัตริย์พระองค์ต่อไป แต่เมื่อมีการตราพระราชบัญญัติดังกล่าว ทำให้ทรัพย์สินตกเป็นของรัชกาลที่ 10 ทันที และทำให้ทรัพย์สินดังกล่าวตกทอดตามกฎหมายมรดก ทำให้ไม่มีทรัพย์สินเป็นส่วนของราชบัลลังก์เหลืออยู่

กฎหมายดังกล่าวยังทำให้มีการเปลี่ยนชื่อผู้ถือหุ้นในบริษัทต่าง ๆ จากสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ เป็น พระปรมาภิไธยสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เมื่อทรัพย์สินได้เปลี่ยนเป็นของรัชกาลที่ 10 แล้ว จะกระทบถึงหลักการตามรัฐธรรมนูญที่ห้ามมิให้ฟ้องร้ององค์พระมหากษัตริย์ แต่เมื่อองค์พระมหากษัตริย์ถือครองทรัพย์สินอยู่ย่อมอาจที่จะถูกฟ้องร้องในทางแพ่งได้

ด้วยเหตุผลดังกล่าว ข้อความที่จำเลยโพสต์ ไม่ได้เป็นการใส่ร้ายรัชกาลที่ 10 แต่เป็นการแสดงความคิดเห็นทั่วไป ซึ่งสื่อมวลชนได้นำเสนอและรายงานข่าวทางสาธารณะอยู่แล้ว จำเลยเพียงแต่แสดงความคิดเห็นในเรื่องประโยชน์สาธารณะ สื่อถึงปัญหาของกฎหมายมาตรา 112 โดยสื่อถึงตำรวจที่ดำเนินคดีบุคคลที่แสดงความคิดเห็นวิพากษ์วิจารณ์เกี่ยวกับสถาบันพระมหากษัตริย์แต่กลับถูกดำเนินคดี

ตามรัฐธรรมนูญมีบทบัญญัติคุ้มครองการใช้สิทธิเสรีภาพของประชาชน รวมถึงเสรีภาพในการสื่อสาร และเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็น แต่ต้องไม่ละเมิดสิทธิและเสรีภาพของบุคคลอื่น ต้องไม่เป็นปฏิปักษ์ต่อรัฐธรรมนูญ และต้องไม่ขัดต่อศีลธรรมอันดีของประชาชน

ส่วนบทบัญญัติว่าด้วยสถานะอันล่วงละเมิดมิได้ของพระมหากษัตริย์ มุ่งหมายให้ความคุ้มกันพระมหากษัตริย์จากการถูกประชาชนหรือเจ้าหน้าที่รัฐฟ้องคดีต่อศาล ทั้งนี้ หากเป็นการกระทำในลักษณะส่วนพระองค์หรือเป็นการกระทำที่มิได้มีผู้รับสนองพระบรมราชโองการ ก็ไม่ได้มีบทบัญญัติในส่วนใดที่ห้ามประชาชนแสดงความเห็นหรือกล่าวถึงพระมหากษัตริย์

อีกทั้งการแสดงความเห็น เป็นคุณค่าด้านสิทธิเสรีภาพตามรัฐธรรมนูญที่รับรองและต้องได้รับการคุ้มครอง แม้อาจจะสามารถจำกัดการแสดงความคิดเห็นได้ภายใต้ข้อยกเว้นบางประการที่เป็นไปตามบทบัญญัติแห่งกฎหมาย แต่ก็ต้องดำเนินไปอย่างชัดแจ้งและไม่ปล่อยให้มีการตีความขยายออกอย่างกว้างขวาง

ประเด็นที่ 3: มาตรา 112 ต้องตีความโดยเคร่งครัดตามลายลักษณ์อักษร เมื่อไม่มีคำนิยามชัดเจนจึงต้องใช้เกณฑ์การตีความตามกฎหมายดูหมิ่น-หมิ่นประมาท

มาตรา 112 เป็นกฎหมายทางอาญา ไม่ใช่กฎหมายที่เกี่ยวข้องกับความมั่นคงของรัฐ เป็นกฎหมายที่ใช้คุ้มครองเกียรติยศส่วนบุคคลของพระมหากษัตริย์ พระราชินี รัชทายาท หรือผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์เท่านั้น ซึ่งเกียรติยศส่วนบุคคลนั้นย่อมไม่ใช่ความมั่นคงของรัฐ

การพิจารณาความรับผิดทางอาญา ต้องพิจารณาองค์ประกอบความผิดตามนิติวิธีในกฎหมายอาญาอย่างเคร่งครัด ซึ่งมีที่มาจากหลักทั่วไปว่า “ไม่มีความผิด ไม่มีโทษ ถ้าไม่มีกฎหมาย” กล่าวคือ ถ้าไม่มีตัวบทกฎหมายบัญญัติไว้ให้การกระทำอย่างใดเป็นความผิดและกำหนดโทษไว้แล้วจะลงโทษบุคคลนั้นไม่ได้

เมื่อประมวลกฎหมายอาญาไม่ได้บัญญัตินิยามความหมายของคำว่า ดูหมิ่น หมิ่นประมาท หรือแสดงความอาฆาตมาดร้ายเอาไว้เป็นการเฉพาะ แต่ปรากฏบทบัญญัติความผิดตามกฎหมายในลักษณะอย่างเดียวกันไว้ในมาตรา 326 (ความผิดฐานหมิ่นประมาท) และมาตรา 393 (ความผิดฐานดูหมิ่น) การตีความมาตรา 112 จึงควรตีความไปในลักษณะเดียวกันกับบทบัญญัติดังกล่าว

กล่าวคือ การกระทำจะผิดเมื่อเป็นการยืนยันข้อเท็จจริงอันเป็นการให้ร้ายป้ายสี หรือกล่าวหาเรื่องร้ายให้ผู้อื่นได้รับความเสียหาย โดยประการที่น่าจะทำให้ผู้อื่นเสียชื่อเสียง ถูกดูหมิ่น หรือถูกเกลียดชัง ในขณะที่การดูหมิ่นต้องเป็นการดูถูกเหยียดหยามสบประมาท หรือทำให้อับอาย โดยอาจกระทำด้วยวาจา หรือกระทำด้วยกิริยาอย่างอื่น

ดังนั้น ข้อความทั้งสามที่จำเลยโพสต์เป็นการแสดงความเห็น เพื่อนำให้ประชาชนตระหนักถึงปัญหาที่เกิดขึ้นและนำไปสู่การหาทางออกร่วมกันในสังคม เนื่องจากมีการเปลี่ยนแปลงกฎหมายที่ไม่สอดคล้องกับหลักการประชาธิปไตยหลายประการ การกระทำของจำเลยจึงไม่เป็นความผิดตามมาตรา 112 และ พ.ร.บ.คอมพิวเตอร์ พ.ศ. 2550 มาตรา 14 วรรคหนึ่ง (3) ตามฟ้อง

สำหรับคดีนี้ เป็นคดีที่ 2 ในคดีข้อหาหลักมาตรา 112 ที่มีคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ ทั้งนี้ อานนท์ ถูกดำเนินคดีมาตรา 112 ทั้งหมด 14 คดี ซึ่งเป็นคดีที่มีคำพิพากษาแล้ว 12 คดี หากนับโทษทุกคดีเรียงต่อกันอานนท์ถูกจำคุกรวม 30 ปี 53 เดือน 20 วัน หรือประมาณ 34 ปี 5 เดือนเศษ และทุกคดียังอยู่ระหว่างต่อสู้คดี ยังไม่มีคดีใดถึงที่สุด

เรื่องที่เกี่ยวข้อง:

คดีทางการเมืองทั้งหมดของ ‘อานนท์ นำภา’

อ่านฐานข้อมูลคดีนี้:

คดี 112 “อานนท์” ถูก “แน่งน้อย” กล่าวหา โพสต์วิจารณ์สถาบันกษัตริย์ และการใช้ ม.112