6 ปี “ต้าร์ วันเฉลิม” ถูกบังคับสูญหาย เมื่อการตามหายังดำเนินต่อไป

เวลา 17.54 น. ของวันที่ 4 มิถุนายน จะครบระยะเวลา 6 ปีแล้ว ที่ “ต้าร์” วันเฉลิม สัตย์ศักดิ์สิทธิ์ ผู้ลี้ภัยทางการเมืองของไทย ถูกกลุ่มคนอุ้มขึ้นรถคันหนึ่งหายไปจากหน้าคอนโดที่พักในกรุงพนมเปญ ประเทศกัมพูชา ประเทศซึ่งเขาลี้ภัยจากประเทศไทยไปอยู่นับตั้งแต่หลังรัฐประหาร 2557 ท่ามกลางเสียงสุดท้ายที่พี่สาวได้ยินผ่านโทรศัพท์ว่า “โอ๊ย หายใจไม่ออก” และจากนั้น ก็ไม่เคยได้ยินเสียงใดๆ จากต้าร์อีกเลย นับจากปี 2563

6 ปีผ่านไป การติดตามหาตัววันเฉลิมทั้งในฝั่งไทยและกัมพูชายังเป็นหมอกควันอันเลือนลาง ช่วงปลายปี 2568 ศาลแขวงกรุงพนมเปญก็ได้แจ้งยุติการสอบสวนกรณีการบังคับสูญหายที่ประเทศกัมพูชา หลังจากทางครอบครัวพยายามเข้าให้การและยื่นเอกสารหลักฐานต่าง ๆ ประกอบเรื่อยมา และแม้ว่าจะมีหลักฐานสำคัญจากกล้องวงจรปิดที่บันทึกภาพการอุ้มหาย และมีพยานบุคคลในที่เกิดเหตุ แต่ทางการกัมพูชากลับไม่สามารถสืบสวนและติดตามผู้กระทำผิดได้ และไม่มีการเปิดเผยข้อมูลที่แน่ชัดถึงความคืบหน้าหรือไม่คืบหน้าต่าง ๆ หรือไม่ยอมรับความเป็นจริงเรื่องการบังคับสูญหาย

ขณะเดียวกันในช่วงเดือนเมษายน 2569 ที่ผ่านมา ทางคณะกรรมการต่อต้านการบังคับสูญหายแห่งสหประชาชาติ (CED Committee) ก็ส่งหนังสือปฏิบัติการด่วน ถึงรัฐบาลไทยและกัมพูชา โดยแสดงความกังวลอย่างยิ่งต่อการที่รัฐบาลกัมพูชาไม่ได้ให้ข้อมูลหรือดำเนินการใด ๆ เพื่อค้นหาวันเฉลิม อีกทั้งยังไม่มีข้อมูลเกี่ยวชะตากรรมที่แน่ชัด ขณะที่มีข้อเสนอแนะไปยังรัฐบาลไทยและกัมพูชาให้ประสานความร่วมมือระหว่างประเทศในเรื่องนี้ และหากมีการยุติ ให้เปิดการสืบสวนสอบสวนขึ้นใหม่โดยทันที และจะต้องดำเนินการต่อไปจนกว่าจะทราบชะตากรรม สถานที่ ระบุผู้กระทำความผิดและนำตัวเข้าสู่กระะบวนการยุติธรรม ซึ่งยังต้องติดตามว่ารัฐบาลทั้งสองประเทศจะมีหนังสือตอบกลับคณะกรรมการตามกำหนดหรือไม่ ในช่วงปลายเดือนกรกฎาคม 2569

ในส่วนฝั่งประเทศไทย กรณีของวันเฉลิมเป็นเพียงกรณีเดียวของผู้ลี้ภัยทางการเมืองไทยที่ถูกบังคับสูญหายในประเทศเพื่อนบ้าน ที่ยังอยู่ในระหว่างการสอบสวนตาม พ.ร.บ.ป้องกันและปราบปรามการทรมานและการกระทำให้บุคคลสูญหาย พ.ศ. 2565 โดยเมื่อเดือนกรกฎาคมและสิงหาคม 2568 พนักงานอัยการ สำนักงานอัยการพิเศษฝ่ายการสอบสวน 1 สำนักงานอัยการสูงสุด ยังได้เรียกพี่สาวของวันเฉลิม และทีมงานของมูลนิธิผสานวัฒนธรรมเข้าให้ข้อมูลเพิ่มเติม

ทางพนักงานอัยการยังระบุว่าจะทำหนังสือขอพยานหลักฐานและเอกสารอื่นที่เกี่ยวข้องกับคดีของวันเฉลิมไปยังประเทศกัมพูชา ตามสนธิสัญญาความร่วมมือระหว่างประเทศในเรื่องอาญาด้วย ซึ่งยังต้องติดตามความคืบหน้าต่อไป

กรณีของวันเฉลิม ยังถูกให้ความสำคัญในฐานะหนึ่งในกรณีของตัวอย่างของสถานการณ์การปราบปรามข้ามชาติ (Transnational Repression) คือการที่รัฐบาลต่าง ๆ ใช้มาตรการข้ามพรมแดนในการปราบปราม คุกคาม ไล่ล่า เพื่อปิดปากผู้เห็นต่างจากรัฐ หรือผู้ถูกมองเป็นปฏิปักษ์ ไม่ว่าจะเป็นนักปกป้องสิทธิมนุษยชน สื่อมวลชน หรือผู้ที่อยู่ฝ่ายตรงข้ามทางการเมือง ที่ลี้ภัยการเมืองออกนอกประเทศ ซึ่งกำลังเป็นสถานการณ์ที่พบเพิ่มมากขึ้นในภูมิภาคต่าง ๆ

ขณะเดียวกันเมื่อเวลาล่วงผ่าน แต่ภาวะคลุมเครือของผู้ถูกบังคับสูญหาย ยังดำรงต่อเนื่องต่อไป ตราบเท่าที่ไม่ทราบข้อมูลใด ๆ และนั่นคือสภาวะความไม่ชัดเจน-ความไม่แน่นอนที่ญาติมิตร หรือคนใกล้ชิดต้องเผชิญภายหลังผู้เป็นที่รัก ถูกบังคับอุ้มหายไปเช่นกัน จะอยู่กับภาวะนี้อย่างไร หรือจะจัดการมันอย่างไร

“เราอยากให้ทุกคนจดจำต้าร์ในฐานะผู้เรียกร้องสิทธิ ความยุติธรรม และประชาธิปไตย มากกว่าเหยื่อทางการเมือง เพราะสิ่งที่เขาโดนก็คือผลจากการต่อสู้เพื่อสิ่งเหล่านี้ เขาจึงกลายมาเป็นผู้ลี้ภัย พี่อยากให้สังคมจดจำเขาในฐานะนั้น”

“ปลายทางของการเดินทางครั้งนี้ เราแค่อยากรู้ว่าเขาเป็นหรือตาย อยากให้จบโดยเร็ว เราจะได้ใช้ชีวิตต่อได้ ไม่อย่างนั้นเราต้องมานั่งผวา มานั่งรอคอย การรอคอยไปเรื่อยๆ มันทรมาน” สิตานัน สัตย์ศักดิ์สิทธิ์ พี่สาวของวันเฉลิมบอกถึงความรู้สึกของครอบครัวตั้งแต่หลังเกิดเหตุใหม่ ๆ

6 ปีผ่านไป ยังชวนย้อนทบทวนประเด็นเรื่องการถูกบังคับสูญหาย การตามหาความยุติธรรม และจดจำถ้อยคำของครอบครัว และมิตรสหายของวันเฉลิมบางส่วน ที่เคยบอกเล่าถึงเขา