ติดตามนัดฟังคำพิพากษาอุทธรณ์คดี “ไผ่” จตุภัทร์ ม.116 เหตุปราศรัย-แห่ป้ายข้อความที่ขอนแก่น จับตาคำร้องให้ยุติคดีเหตุเข้าข่ายนิรโทษกรรม

ในวันที่ 29 ก.ย. 2569 ศาลจังหวัดขอนแก่นนัดฟังคำพิพากษาของศาลอุทธรณ์ภาค 4 ในคดีของ “ไผ่” จตุภัทร์ บุญภัทรรักษา ซึ่งถูกฟ้องในข้อหาตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 116 และ พ.ร.ก.ฉุกเฉินฯ จากการเข้าร่วมกิจกรรม “หมายที่ไหนม็อบที่นั่น” ที่จัดโดยกลุ่ม “ขอนแก่นพอกันที” เมื่อวันที่ 10 ก.ย. 2563

ก่อนหน้านี้ ทนายความได้ยื่นคำร้องขอให้ศาลมีคำสั่งยุติคดี เนื่องจากคดีนี้เข้าเกณฑ์ได้รับการนิรโทษกรรม ตาม พ.ร.บ.สร้างเสริมสังคมสันติสุข พ.ศ. 2569 ซึ่งมีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 24 ส.ค. 2569 แต่ศาลยังไม่มีคำสั่งในเรื่องนี้ ทำให้ยังต้องติดตามในวันนัดฟังคำพิพากษาต่อไป

ย้อนเหตุคดี: จากการให้กำลังใจเพื่อนถึงข้อกล่าวหาก้าวล่วงพระราชอำนาจ

เหตุการณ์ในคดีนี้สืบเนื่องมาจากสถานการณ์ทางการเมืองช่วงปี 2563 ที่มีนักเรียน-นักศึกษาออกมาชุมนุมเรียกร้องให้ พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา ลาออกจากตำแหน่งนายกรัฐมนตรีในหลายจังหวัดทั่วประเทศ ซึ่งเจ้าหน้าที่รัฐใช้การดำเนินคดีอย่างเข้มงวดกับผู้ชุมนุมในหลายพื้นที่ ทำให้มีผู้ถูกออกหมายเรียกจำนวนมาก รวมถึงจตุภัทร์เองที่ถูกออกหมายเรียกจากการชุมนุม “อีสานบ่ย่านเด้อ” เมื่อวันที่ 23 ก.ค. 2563 ให้ไปรับทราบข้อกล่าวหาที่ สภ.เมืองขอนแก่น ในวันที่ 10 ก.ย. 2563

เมื่อทราบข่าวการนัดหมาย กลุ่มขอนแก่นพอกันทีจึงจัดกิจกรรม “หมายที่ไหนม็อบที่นั่น” ขึ้นในวันเดียวกัน เพื่อให้กำลังใจผู้ถูกออกหมายเรียก โดยเริ่มต้นเดินขบวนที่อนุสาวรีย์จอมพลสฤษดิ์ ก่อนถือป้ายผ้าจำนวน 17 แผ่น ไปตามถนนในตัวเมืองขอนแก่น ผ่านหน้าโรงเรียนขอนแก่นวิทยายนและอนุสาวรีย์ประชาธิปไตย จนถึง สภ.เมืองขอนแก่น

ป้ายผ้าทั้ง 17 แผ่นมีข้อความหลากหลาย ทั้งเรื่องการต่อต้านรัฐประหาร การเรียกร้องให้ร่างรัฐธรรมนูญใหม่ ไปจนถึงข้อเรียกร้องเกี่ยวกับสถาบันกษัตริย์ อาทิ “ยกเลิก รธน.ม.6”, “ยกเลิก ม.112”, “ควบคุมตรวจสอบทรัพย์สินกษัตริย์” และ “ลดงบกษัตริย์” ระหว่างทางมีการปราศรัยผ่านเครื่องขยายเสียงและถ่ายทอดสดผ่านโซเชียลมีเดีย ก่อนที่กลุ่มผู้ถูกออกหมายเรียกจะเข้าพบพนักงานสอบสวน โดยจตุภัทร์และอรรถพล บัวพัฒน์ ได้ขึ้นกล่าวปราศรัยอีกครั้งที่หน้าอาคาร สภ.เมืองขอนแก่น หลังรับทราบข้อกล่าวหาแล้ว

จากเหตุการณ์ดังกล่าว ทำให้จตุภัทร์ถูกกล่าวหาในข้อหา “ยุยงปลุกปั่นฯ” ตามมาตรา 116 (2)(3) โดยพนักงานสอบสวน สภ.เมืองขอนแก่น เข้าไปแจ้งข้อหาในเรือนจำเมื่อวันที่ 21 ต.ค. 2563 กล่าวหาว่าการเดินขบวนถือป้ายผ้าและการปราศรัยตามความหมายในป้าย มุ่งหมายให้ยกเลิกหรือลิดรอนพระราชอำนาจของสถาบันพระมหากษัตริย์ ไม่ใช่การแสดงความคิดเห็นหรือติชมโดยสุจริต

หลังอัยการสั่งฟ้องและจตุภัทร์ต่อสู้คดี วันที่ 5 ก.พ. 2568 ศาลจังหวัดขอนแก่นมีคำพิพากษาว่าจตุภัทร์มีความผิดตามมาตรา 116 (2) (3) เห็นว่าการเรียกร้องให้ยกเลิกรัฐธรรมนูญ มาตรา 6 และประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 112 เป็นการก้าวล่วงพระราชอำนาจ มีจุดประสงค์ให้สถาบันกษัตริย์อ่อนแอ อาจก่อให้เกิดความปั่นป่วนและความไม่สงบในราชอาณาจักร

พิพากษาจำคุก 3 ปี เพิ่มโทษหนึ่งในสามเนื่องจากกระทำผิดซ้ำภายใน 5 ปี รวมเป็นจำคุก 4 ปี ก่อนลดโทษให้หนึ่งในสามเนื่อจากคำให้การเป็นประโยชน์ต่อการพิจารณา คงจำคุก 2 ปี 8 เดือน และให้ริบป้ายผ้าของกลางทั้ง 17 ผืน

ภายหลังคำพิพากษา จตุภัทร์ได้รับการประกันตัวระหว่างอุทธรณ์โดยวางหลักประกันเป็นเงินสด 70,000 บาท และให้ความเห็นสั้นๆ ว่าโทษที่ได้รับหนักเกินไป โดยตั้งข้อสังเกตว่าใกล้เคียงกับโทษจำคุกในคดีมาตรา 112 ที่ศาลมักพิพากษาราว 3-4 ปีเช่นกัน

อุทธรณ์ของไผ่: ไม่มีหลักฐานว่าเป็นผู้จัดทำป้ายผ้า ข้อเรียกร้องต้องผ่านสภา ไม่ใช่การก้าวล่วงพระราชอำนาจ

เมื่อวันที่ 18 ส.ค. 2568 จตุภัทร์ได้ยื่นอุทธรณ์คัดค้านคำพิพากษาต่อศาลอุทธรณ์ภาค 4 มีสาระสำคัญแบ่งเป็นประเด็นดังนี้

ประเด็นแรก การกระทำที่ถูกกล่าวหาไม่ครบองค์ประกอบความผิดตามมาตรา 116 เนื่องจากไม่มีหลักฐานใดชี้ว่าจำเลยเป็นผู้จัดทำป้ายผ้าทั้ง 17 แผ่น หรือเป็นผู้จัดการชุมนุม แม้ศาลชั้นต้นจะเห็นว่าจำเลยไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการจัดทำป้ายผ้าโดยตรง แต่กลับวินิจฉัยว่าการที่ร่วมเดินขบวนและกล่าวปราศรัยผ่านเครื่องขยายเสียง ถือเป็นการร่วมกันแสดงให้ปรากฏแก่ประชาชนด้วยวาจา

จตุภัทร์เห็นว่าเป็นการวินิจฉัยที่คลาดเคลื่อนจากข้อเท็จจริง เพราะจากการนำสืบของโจทก์เองก็ไม่ปรากฏว่าจำเลยเป็นผู้ให้มีการชุมนุม เป็นแอดมินเพจ “ขอนแก่นพอกันที” ที่ประชาสัมพันธ์เชิญชวน หรือถือป้ายผ้าและปราศรัยขณะเดินขบวนแต่อย่างใด ข้อเท็จจริงชี้ได้เพียงว่าจำเลยมาเข้าร่วมการชุมนุมและเดินขบวนไปกับผู้ชุมนุมคนอื่น ๆ เท่านั้น ซึ่งเป็นการใช้สิทธิเสรีภาพในการเข้าร่วมชุมนุมโดยสงบปราศจากอาวุธ ตามที่พยานตำรวจเองก็ยอมรับ

ประเด็นที่สอง แม้ป้ายผ้าจะมีข้อความเรียกร้องให้ยกเลิกรัฐธรรมนูญ มาตรา 6 และ ป.อาญา มาตรา 112 ยกเลิกส่วนราชการในพระองค์ หรือให้ตรวจสอบทรัพย์สินสถาบันพระมหากษัตริย์ก็ตาม จำเลยยืนยันว่าข้อความเหล่านี้เป็นเพียงการเสนอความคิดเห็นของประชาชนต่อรัฐบาลให้ดำเนินการแก้ไขปัญหา ซึ่งเป็นเอกลักษณ์และคุณค่าของการปกครองในระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์เป็นประมุขที่ต้องรับฟังความคิดเห็นที่แตกต่าง

พยานโจทก์หลายปากเบิกความสนับสนุนว่า การเรียกร้องให้แก้ไขหรือยกเลิกกฎหมายต้องผ่านการเสนอต่อรัฐสภา ต้องได้รับความเห็นชอบจากฝ่ายนิติบัญญัติ และต้องผ่านการลงพระปรมาภิไธยด้วย ไม่ใช่การก้าวล่วงพระราชอำนาจโดยตรงตามที่ศาลชั้นต้นวินิจฉัย แม้แต่นักวิชาการสังกัดสถาบันพระปกเกล้าที่โจทก์อ้างเป็นพยานเองก็ยังให้ความเห็นว่า ข้อความบนป้ายผ้าไม่ได้เสนอให้เปลี่ยนประมุขของรัฐจากพระมหากษัตริย์เป็นรูปแบบอื่น จึงยังอยู่ในขอบเขตของการใช้เสรีภาพตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 34

ประเด็นที่สาม เกี่ยวกับคำปราศรัยครั้งที่สองของจำเลยที่หน้าอาคาร สภ.เมืองขอนแก่น ซึ่งศาลชั้นต้นนำมาพิจารณา จตุภัทร์ชี้ว่าคำปราศรัยดังกล่าวมีที่มาจากความไม่พอใจที่ถูกเจ้าหน้าที่ตำรวจออกหมายเรียกโดยไม่เป็นธรรม เป็นการกระทำที่แยกออกจากการเดินขบวนถือป้ายผ้า และการปราศรัยก็เป็นสิทธิเสรีภาพตามรัฐธรรมนูญของแต่ละบุคคลเช่นกัน แม้จะยอมรับว่าถ้อยคำบางส่วนที่กล่าวไปอาจไม่เหมาะสม แต่ก็ไม่มีเจตนามุ่งให้เกิดความปั่นป่วนหรือกระด้างกระเดื่องถึงขนาดที่จะก่อให้เกิดความไม่สงบในราชอาณาจักรตามที่ถูกกล่าวหา

ยิ่งไปกว่านั้น จำเลยยืนยันว่าคดีนี้อัยการโจทก์ไม่เคยนำสืบให้ปรากฏชัดเจนว่าคำปราศรัยครั้งที่สองนี้มีเนื้อหาอย่างไรบ้าง ไม่มีการนำบันทึกการถอดเทปคำปราศรัยหรือคลิปวิดีโอมาแสดงต่อศาล ทำให้ไม่อาจฟังได้ว่าจำเลยปราศรัยจนเป็นความผิดตามฟ้อง

ประเด็นที่สี่ จตุภัทร์โต้แย้งคำวินิจฉัยของศาลชั้นต้นที่เห็นว่าการกระทำอาจก่อให้เกิดความขุ่นเคืองในหมู่ประชาชนทั่วไปและนำมาซึ่งความแตกแยก โดยยืนยันว่าความผิดตามมาตรา 116 เป็นความผิดเกี่ยวกับความมั่นคงของรัฐภายในราชอาณาจักร ซึ่งตามพระราชบัญญัติการรักษาความมั่นคงภายในราชอาณาจักร พ.ศ. 2551 ได้ให้คำนิยาม “ความมั่นคงในราชอาณาจักร” ไว้ว่าหมายถึงภัยที่ก่อให้เกิดความไม่สงบสุข ทำลายหรือทำความเสียหายต่อชีวิตร่างกาย ทรัพย์สินของประชาชนหรือของรัฐ

จำเลยจึงเห็นว่าเกียรติยศหรือชื่อเสียงของสถาบันพระมหากษัตริย์ไม่ได้เกี่ยวข้องโดยตรงกับความเสียหายที่จะเป็นภัยต่อความมั่นคงของรัฐตามความหมายของกฎหมายดังกล่าว การชุมนุมในวันเกิดเหตุยังไม่ถึงขนาดก่อให้เกิดความปั่นป่วนหรือกระด้างกระเดื่องในหมู่ประชาชนถึงขนาดที่จะก่อความไม่สงบขึ้น

จับตาคดีท่ามกลาง พ.ร.บ.สร้างเสริมสังคมสันติสุขฯ ที่มาตรา 116 เข้าเกณฑ์นิรโทษกรรม

สำหรับคดีนี้ เข้าเกณฑ์ได้รับการนิรโทษกรรม ตาม พ.ร.บ.สร้างเสริมสังคมสันติสุข พ.ศ. 2569 ก่อนวันนัดในคดีนี้ ทนายความจึงได้ยื่นคำร้องขอให้ศาลยุติคดี และจำหน่ายคดีออกจากสารบบความแล้ว แต่ศาลยังไม่มีคำสั่ง ทำให้ยังต้องจับตาวันนัดฟังคำพิพากษาชั้นอุทธรณ์นี้ ว่าศาลจะดำเนินการเรื่องนี้อย่างไร

ทั้งนี้ในวันที่ 29 ก.ย. 2569 จตุภัทร์มีนัดฟังคำพิพากษาสองคดีในวันเดียวกัน ทั้งคดีที่จังหวัดขอนแก่น กรณีฟังคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ภาค 4 นี้ และคดีมาตรา 112 ที่อำเภอภูเขียว ซึ่งมีนัดฟังคำพิพากษาของศาลฎีกา ร่วมกับ “ครูใหญ่” อรรถพล บัวพัฒน์ โดยคาดว่าจะเป็นการดำเนินการผ่านระบบวิดีโอคอนเฟอเรนซ์ทั้งสองคดี เนื่องจากทั้งสองคนถูกคุมขังอยู่ที่เรือนจำพิเศษกรุงเทพฯ

อ่านเนื้อหาที่เกี่ยวข้อง

บันทึกปากคำพยานคดี ม.116 เหตุปราศรัย-แห่ป้ายยกเลิกมาตรา 6 – ม.112 ที่ขอนแก่นปี 63 “ไผ่” ยืนยัน เรียกร้องแก้ไขกฎหมาย ไม่ได้มุ่งเปลี่ยนแปลงการปกครอง

ดูฐานข้อมูล คดี 112 – เพนกวิน, 116 – ไผ่ #ม็อบ20สิงหา ขอนแก่น