ในวันที่ 19 พ.ย. 2569 เวลา 09.30 น. ศาลจังหวัดเชียงใหม่นัดฟังคำพิพากษาของศาลฎีกา ในคดีของพิมชนก จิระไทยานนท์ (นามสกุลเดิม ใจหงษ์) นักกิจกรรมวัย 29 ปี ซึ่งถูกฟ้องในข้อหาตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 112 เนื่องจากโพสต์ข้อความในเฟซบุ๊กว่า “รัฐบาลส้นตีน สถาบันก็ส้นตีน🔥🙂” เมื่อวันที่ 17 ก.พ. 2565 โดยก่อนหน้านี้ศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์ภาค 5 เห็นว่ามีความผิดตามฟ้อง ลงโทษจำคุก 2 ปี
ฝ่ายจำเลยได้พยายามโต้แย้งทางกฎหมายเรื่อยมา ทั้งการยืนยันว่าไม่ได้กล่าวถึงสถาบันกษัตริย์ การตีความข้อความดังกล่าวก็ไม่สามารถระบุได้ว่าหมายถึงสถาบันใด ผู้อ่านตีความได้อย่างหลากหลาย และการตีความมาตรา 112 ที่ต้องเป็นไปโดยเคร่งครัด คุ้มครองเฉพาะ “บุคคล” ตามที่กฎหมายบัญญัติเท่านั้น ไม่สามารถตีความไปได้ว่าหมายถึง “สถาบัน” ซึ่งมีความแตกต่างจากบุคคลได้
.
ศาลชั้นต้นพิพากษาจำคุก 2 ปี โดยพิจารณาบริบทก่อนโพสต์ข้อความ แม้ไม่ได้ระบุว่าหมายถึงสถาบันใด
คดีนี้มี พ.ต.อ.นพฤทธิ์ กันทา ผู้กำกับการสืบสวนภูธรจังหวัดเชียงใหม่ เป็นผู้กล่าวหา หลังได้รับมอบหมายจากคณะทํางานคดีความมั่นคงภูธรจังหวัดเชียงใหม่และตำรวจภูธรภาค 5 โดยกล่าวหาว่าคำว่า ‘สถาบัน’ นั้น จำเลยหมายถึงสถาบันพระมหากษัตริย์
พิมชนกถูกตำรวจเข้าจับกุมตัวจากกรุงเทพฯ เมื่อวันที่ 18 มี.ค. 2565 โดยไม่เคยได้รับหมายเรียกมาก่อน และถูกนำตัวเดินทางกว่า 700 กิโลเมตร มายัง สภ.แม่โจ้ สถานีตำรวจเจ้าของคดี ก่อนจะได้รับการประกันตัวระหว่างสอบสวน
ต่อมาอัยการมีคำสั่งฟ้องคดีเมื่อวันที่ 13 มิ.ย. 2565 ฝ่ายจำเลยต่อสู้คดี โดยให้การรับว่าเป็นผู้โพสต์ข้อความจริง แต่ข้อความไม่ได้หมายถึงสถาบันกษัตริย์ บริบทในขณะนั้นต้องการสื่อความหมายถึงสถาบันการศึกษา อีกทั้งองค์ประกอบของมาตรา 112 นั้น บัญญัติคุ้มครองเฉพาะตัวบุคคล คือ พระมหากษัตริย์ พระราชินี รัชทายาท และผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ไม่ได้คุ้มครอง “สถาบัน” ซึ่งมีองค์ประกอบอื่น ๆ ที่มากกว่าตัวบุคคล การตีความให้มาตรานี้ให้หมายถึงสถาบันฯ ทั้งหมด เป็นการตีความขยายความเกินกว่าขอบเขตของกฎหมาย
ก่อนที่เมื่อวันที่ 6 ก.ย. 2566 ศาลชั้นต้นมีคำพิพากษา เห็นว่าจำเลยมีความผิดตามฟ้อง โดยพิจารณาถึงเหตุการณ์เมื่อวันที่ 16 ก.พ. 2565 ที่จำเลยไปอยู่บริเวณเส้นทางขบวนเสด็จของเจ้าฟ้าจุฬาภรณ์ฯ หลังจากงานรับปริญญาที่มหาวิทยาลัยแม่โจ้ ก่อนวันถัดมามีการพบข้อความตามฟ้อง และศาลยังรับฟังคำเบิกความของพยานโจทก์ปากเจ้าหน้าที่ตำรวจสันติบาลและหน่วยความมั่นคง ที่กล่าวถึงประวัติการเคลื่อนไหวทางการเมืองของจำเลยก่อนหน้าเกิดเหตุในคดีนี้เกี่ยวกับสถาบันกษัตริย์และมาตรา 112 พยานโจทก์จึงเข้าใจได้ว่าโพสต์ของจำเลยตามฟ้องนั้นกล่าวถึงสถาบันกษัตริย์ พร้อมกับตีความว่ามาตรา 112 นั้น คุ้มครองทั้งสถาบันพระมหากษัตริย์ โดยพระมหากษัตริย์และสถาบันพระมหากษัตริย์มีนัยยะเป็นที่เข้าใจว่าคือบุคคลคนเดียวกัน
ศาลลงโทษจำคุก 3 ปี จำเลยให้การเป็นประโยชน์ต่อการพิจารณา จึงลดโทษเหลือจำคุก 2 ปี ต่อมาศาลจังหวัดเชียงใหม่อนุญาตให้ประกันตัวจำเลยระหว่างอุทธรณ์
.
ศาลอุทธรณ์ภาค 5 พิพากษายืน เห็นว่า “สถาบัน” หมายรวมถึงตัวบุคคลในสถาบัน
ฝ่ายจำเลยได้ยื่นอุทธรณ์คำพิพากษาต่อมา โดยโต้แย้งว่าข้อความตามฟ้องนั้นไม่สามารถตีความว่าหมายถึงสถาบันพระมหากษัตริย์ได้โดยเคร่งครัด เพราะมิได้มีการโพสต์ที่ระบุไว้ชัดเจน พยานโจทก์หลายปากเองก็ให้การรับว่าหากพิจารณาข้อความ ก็ไม่ได้ทราบว่าหมายถึงสถาบันใด เนื่องจากไม่มีการระบุไว้เฉพาะเจาะจง
นอกจากนั้น ยังยืนยันว่ามาตรา 112 มีเจตนารมณ์เพื่อคุ้มครองเกียรติยศชื่อเสียงของ “บุคคล” ที่ดำรงตำแหน่งตามที่กำหนดไว้เป็นการเฉพาะเพียง 4 ตำแหน่งเท่านั้น หาได้คุ้มครองรวมไปถึง “สถาบันพระมหากษัตริย์” ซึ่งไม่ใช่ “บุคคล” แต่หมายรวมถึงองค์กรหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับกิจการของพระมหากษัตริย์ ซึ่งมีฐานะเป็นหน่วยงานของรัฐ มีบุคคลที่มีความสัมพันธ์เกี่ยวข้องในฐานะต่าง ๆ รวมทั้งพระบรมวงศานุวงศ์อื่น ๆ
การกระทำที่จะถือว่าเป็นความผิดตามมาตรานี้ ทั้งการหมิ่นประมาทหรือดูหมิ่น ก็จะต้องระบุตัวบุคคลที่ถูกใส่ความหรือดูหมิ่นได้ว่าหมายถึงบุคคลใดโดยเฉพาะ มิใช่การแสดงความคิดเห็นลอย ๆ โดยไม่รู้แน่ว่าหมายถึงบุคคลใด
ต่อมาวันที่ 28 เม.ย. 2568 ศาลอุทธรณ์ภาค 5 มีคำพิพากษายืนตามศาลชั้นต้น โดยตีความว่าคำว่า “สถาบัน” หมายรวมถึงตัวบุคคลในสถาบันดังกล่าว สถาบันพระมหากษัตริย์ ย่อมหมายรวมถึง พระมหากษัตริย์ พระราชินี รัชทายาท และผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ด้วย
พร้อมได้พิจารณาประวัติการเคลื่อนไหวทางการเมืองของจำเลยตามเอกสารของฝ่ายโจทก์ และเหตุการณ์ก่อนเกิดการโพสต์ข้อความในคดีนี้ จากบริบทดังกล่าว ทำให้เข้าใจได้ว่าจำเลยหมายถึงสถาบันพระมหากษัตริย์ ที่จำเลยบอกว่าหมายถึงสถาบันการศึกษานั้น จำเลยก็เคยโพสต์ถึงสถาบันการศึกษามาก่อนวันเกิดเหตุเพียง 2 ครั้ง ต่างจากที่โพสต์ข้อความเสียดสีโจมตีสถาบันกษัตริย์หลายครั้ง แม้ข้อความมิได้ระบุว่าสถาบันใด บุคคลใดอย่างชัดเจน
หลังฟังคำพิพากษา ศาลจังหวัดเชียงใหม่ได้ส่งคำร้องขอประกันตัวให้ศาลฎีกาวินิจฉัย ทำให้พิมชนกถูกนำตัวไปคุมขังที่ทัณฑสถานหญิงเชียงใหม่ จนวันที่ 1 พ.ค. 2568 ศาลฎีกามีคำสั่งอนุญาตให้ประกันตัว ให้วางหลักประกัน 300,000 บาท โดยได้รับความช่วยเหลือจากกองทุนราษฎรประสงค์ และให้ติดอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ (EM)
หลังจากวันนั้น พิมชนกได้ถูกใส่กำไล EM มาเป็นเวลา 1 ปี 6 เดือนเศษ จนถึงปัจจุบัน
.

.
จำเลยฎีกาต่อ โต้แย้งการตีความของศาล ทั้งการตีความข้อความ การตีความ ม.112 และ ม.6 ในรัฐธรรมนูญ
พิมชนกได้ยื่นฎีกาคำพิพากษาต่อมา โดยสรุปมีประเด็นที่ต่อสู้ ได้แก่
1. ประเด็นการรับฟังพยานหลักฐานของศาล ที่ศาลรับฟังรายงานการสืบสวนมาวินิจฉัยลงโทษจำเลย โดยเอกสารหลายฉบับเป็นพฤติการณ์อื่นอันห่างไกลจากมูลเหตุจูงใจที่เกี่ยวข้องในคดีนี้ ไม่อาจรับฟังเป็นข้อยุติได้เสมอไปว่าบุคคลเคยกระทำหรือมีพฤติการณ์ใดมาแล้ว จะต้องกระทำหรือมีพฤติการณ์เช่นนั้นอีก โดยที่จำเลยเองก็ไม่เคยถูกดำเนินมาตรา 112 มาก่อน และพยานหลักฐานที่โจทก์อ้าง ก็ไม่มีข้อเท็จจริงว่าเป็นการกระทำความผิด รายงานการสืบสวนก็ไม่ใช่ข้อพิสูจน์ถึงเจตนาของจำเลยในคดีนี้
2. คำว่า “สถาบัน” ในข้อกล่าวหา ไม่สามารถตีความว่าหมายถึง “สถาบันพระมหากษัตริย์” ได้โดยเคร่งครัด มิได้มีการระบุไว้อย่างชัดเจน และผู้ที่เห็นข้อความก็ไม่อาจทราบได้อย่างแน่ชัดว่าคือสถาบันใด ดังที่พยานโจทก์หลายปากก็เบิกความไว้ ทำให้เกิดการตีความความหมายได้อย่างหลากหลาย
3. การตีความประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 112 ซึ่งการพิจารณาความรับผิดทางอาญาต้องพิจารณาองค์ประกอบความผิดตามนิติวิธีในกฎหมายอาญาอย่างเคร่งครัด การจะลงโทษผู้ใดจะต้องมีตัวบทกฎหมายบัญญัติไว้เป็นลายลักษณ์อักษร
มาตรา 112 ระบุไว้ชัดเจนว่าบุคคลที่ได้รับการคุ้มครองคือพระมหากษัตริย์ ราชินี รัชทายาท หรือผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์เท่านั้น หาตีความเป็นอย่างอื่นอีกไม่ได้ เพราะเป็นตำแหน่งหน้าที่ตามรัฐธรรมนูญที่ผูกพันอยู่กับตัวบุคคล ซึ่งทำให้เห็นได้ว่ามาตรานี้คุ้มครองตัวบุคคลเป็นหลัก ไม่ได้มีการพูดถึงสถาบันพระมหากษัตริย์ในองค์ประกอบ การตีความในลักษณะดังกล่าวจึงเป็นการตีความขยายขอบเขตกฎหมายอย่างกว้างขวาง ขัดกับการตีความกฎหมายที่มีโทษทางอาญา
ประกอบกับสถาบันกษัตริย์เป็นโครงสร้าง หรือองค์กรที่ประกอบด้วยบุคคลหลายคน ซึ่งครอบคลุมไปถึงตำแหน่งอื่นอย่างพระบรมวงศานุวงศ์อื่น ๆ อย่างหม่อมเจ้า หม่อมหลวง เป็นต้น รวมถึงองค์กรหรือหน่วยงานที่มีหน้าที่เกี่ยวข้องตามรัฐธรรมนูญ ดังที่พยานโจทก์หลายปากก็เบิกความถึง
มาตรา 112 หาได้บัญญัติคุ้มครองตำแหน่งพระบรมวงศานุวงศ์อื่น ๆ รวมทั้งมิได้มีความหมายรวมไปถึง “สถาบันพระมหากษัตริย์” ซึ่งไม่ใช่ “บุคคล” ที่ดำรงตำแหน่งใดได้ คำว่า “สถาบันกษัตริย์” จึงไม่ได้หมายถึงตัวบุคคล หรือองค์พระมหากษัตริย์และองค์พระราชินีแต่อย่างใด แต่หมายถึงองค์กรหรือหน่วยงานที่มีหน้าที่เกี่ยวข้องกับกิจการของพระมหากษัตริย์ในฐานะตำแหน่งประมุขของประเทศตามรัฐธรรมนูญ ซึ่งมีฐานะเป็นหน่วยงานของรัฐ
ในการนำสืบของโจทก์ ก็ไม่มีพยานโจทก์ปากใดยืนยันได้อย่างแน่ชัดว่าข้อความของจำเลย เป็นการระบุถึงตัวบุคคลที่ถูกดูหมิ่นหรือหมิ่นประมาทให้ได้รู้ได้แน่นอนว่าเป็นองค์พระมหากษัตริย์องค์ใดองค์หนึ่งโดยเฉพาะ หรือ พระราชินี รัชทายาทหรือผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์เอาไว้ ทั้งข้อความดังกล่าวมิได้ระบุถึงตัวบุคคลที่ถูกดูหมิ่นหรือหมิ่นประมาท และมิอาจทราบความหมายได้ที่ชัดแจ้ง เพราะข้อความดังกล่าวเพียงแค่ระบุว่า “สถาบัน” เท่านั้น
การที่ศาลนำคำว่า “สถาบัน” ไปโยงกับ “พระมหากษัตริย์” โดยข้อความมิได้ระบุว่าหมายถึงสถาบันใด ถือเป็นการตีความโดยอัตวิสัยจากบริบทหรือความเข้าใจของบุคคลบางกลุ่ม มากกว่าจะยึดจากข้อความโดยตรงหรือความเห็นของบุคคลทั่วไป ซึ่งไม่อาจถือเป็นมาตรฐานในการตีความบทบัญญัติอาญาได้
4. ฝ่ายจำเลยยังโต้แย้งเรื่องการตีความมาตรา 6 ของรัฐธรรมนูญ ที่ระบุว่า “องค์พระมหากษัตริย์ทรงดำรงอยู่ในฐานะอันเป็นที่เคารพสักการะ ผู้ใดจะละเมิดมิได้ ผู้ใดจะกล่าวหาหรือฟ้องร้องพระมหากษัตริย์ในทางใด ๆ มิได้” ซึ่งมีที่มาจากหลักการ The King Can Do No Wrong ในระบอบประชาธิปไตยที่มีพระมหากษัตริย์เป็นประมุข ที่หมายถึงพระมหากษัตริย์จะกระทำผิดมิได้ เพราะมิได้กระทำการใด ๆ ด้วยพระองค์เอง โดยการกระทำต่าง ๆ มีผู้ลงนามรับสนองพระบรมราชโองการ และต้องรับผิดชอบต่อการกระทำ จึงไม่สามารถฟ้องร้องกษัตริย์ได้ และคำว่า “ล่วงละเมิดมิได้” ก็หมายถึงการฟ้องร้องดังกล่าว ไม่ได้ตีความไปถึงการติชมหรือถกเถียงเกี่ยวกับพระมหากษัตริย์ และไม่เกี่ยวกับมาตรา 112 แต่อย่างใด
.
