ชีวิต “กัลยา” ผู้ต้องขังคดี ม.112 หลังย้ายจากนราธิวาส มาธนบุรี: โรคลิ่มเลือด ยังไม่ได้ตรวจ เพราะต้องรอประวัติการรักษาที่ไม่ถูกส่งมา

เมื่อวันที่ 4 พ.ย. 2569 ที่ทัณฑสถานหญิงธนบุรี ทนายความเข้าเยี่ยม “กัลยา” (นามสมมติ) อดีตพนักงานบริษัทเอกชนจากจังหวัดนนทบุรี และผู้ต้องขังคดีมาตรา 112 หลังเธอถูกย้ายมาจากเรือนจำจังหวัดนราธิวาส ตั้งแต่เมื่อวันที่ 4 ส.ค. 2569 เนื่องจากต้องถูกนำตัวมารวมพิจารณาคดีส่วนตัว กัลยาถูกคุมขังมา 3 ปีเศษแล้ว โดยเธอไม่ได้รับการประกันตัวในชั้นฎีกา ก่อนที่ศาลฎีกาจะพิพากษายืนจำคุก 6 ปี จากการโพสต์ข้อความในเฟซบุ๊ก 4 ข้อความ เมื่อปี 2564 ทำให้คดีสิ้นสุดลง

การเยี่ยมในครั้งนี้ มีเจ้าหน้าที่ผู้คุมนั่งอยู่ด้านหลังของกัลยาที่บริเวณห้องเชื่อมต่อกับห้องเยี่ยมญาติตลอดการพูดคุยกับทนายความ ทำให้ได้ยินเสียงเจ้าหน้าที่ตะโกนคุยกับผู้ต้องขังคนอื่น ๆ ดังอยู่เป็นระยะ และวันนี้เจ้าหน้าที่ยังให้กัลยาจดชื่อทนายความที่มาเยี่ยมไว้ด้วย

กัลยาบอกกับทนายว่า เธอเปรียบชีวิตที่เรือนจำแห่งใหม่ว่า “เหมือนถูกขังอยู่บนเกาะ” และมีความคิดเห็นว่าการพัฒนาผู้ต้องขังที่นี่แตกต่างจากเรือนจำนราธิวาสที่เธอเคยอยู่มาก นอกจากนั้นเธอยังเผชิญปัญหาการได้รับการตรวจโรคลิ่มเลือดอุดตันที่เป็นอยู่ เมื่อประวัติการรักษายังเดินทางมาไม่ถึงจากเรือนจำเก่า แม้จะผ่านมากว่า 3 เดือนแล้วก็ตาม

ระเบียบที่แตกต่างจากเรือนจำเดิม ส่งผลกระทบต่อโรคประจำตัว

กัลยาถูกย้ายลงไปอยู่ในแดนเด็ดขาด ซึ่งมีระเบียบการเข้าห้องน้ำเคร่งครัด ห้องน้ำจะเปิดให้ใช้ช่วง 09.00 – 11.00 น. และ 13.00 – 14.30 น. ส่วนการอาบน้ำของเธอจะอยู่ในช่วงบ่ายสาม

พอถึงเวลา 16.00 น. ผู้ต้องขังต้องขึ้นเรือนนอน ห้องของกัลยามีผู้ต้องขังนอนรวมกัน 42 คน มีห้องน้ำเพียงหนึ่งห้องที่ใช้ได้เฉพาะปัสสาวะ เพราะห้องน้ำในห้องขังตันจนไม่สามารถถ่ายหนักได้ หากจะถ่ายต้องรอลงไปใช้ห้องน้ำด้านล่างตามเวลาที่กำหนด แม้ผู้ที่ท้องเสียก็ต้องอดกลั้นไว้

กัลยาเล่าว่าช่วงแรกที่ย้ายมา เธอปรับตัวกับระเบียบนี้ไม่ได้ จนไม่ได้ขับถ่ายนานราวสองสัปดาห์ กระทั่งวันหนึ่งปวดท้องรุนแรงและขับถ่ายออกมาเป็นเลือด

เมื่อเกิดเหตุการณ์ถ่ายเป็นเลือดดังกล่าว เธอเล่าว่าโดยปกติแพทย์จะไม่ได้เข้ามาประจำในแดน มีเพียงพยาบาล ผู้ต้องขังที่เจ็บป่วยต้องแจ้งอาสาสมัครเรือนจำ (อสรจ.) ซึ่งจะนำชื่อและอาการไปหย่อนใส่กล่องร้องเรียนไว้ เธอไม่ทราบว่าเรือนจำใช้เกณฑ์ใดตัดสินว่าแพทย์จะเข้ามาตรวจเมื่อใด ต้องมีผู้ป่วยกี่รายหรือต้องป่วยหนักแค่ไหน ถึงจะได้พบแพทย์จริง ๆ

หลังแจ้งอาการ กัลยารอราว 2 – 3 วันจึงได้พบแพทย์ วันนั้นมีแพทย์เพียงคนเดียวที่ออกตรวจผู้ต้องขังที่ลงชื่อไว้ทั้งหมดตั้งแต่เช้าจนบ่าย แพทย์จะบันทึกยาไว้ใน “บัตรประจำตัว” ที่ผู้ต้องขังทำขึ้นเองจากกระดาษแข็งหรือกล่องกาแฟใช้แล้ว เพื่อนำไปยื่นรับยากับพยาบาล

ในบรรดายาที่ได้รับ กัลยาบอกว่ามีเม็ดหนึ่งที่กินแล้วง่วงมากและตื่นยาก ในวันที่สามเธอจึงถามพยาบาลว่าเป็นยาอะไร เมื่อได้คำตอบว่าเป็นยานอนหลับ เธอจึงขอไม่รับ เพราะเธอนอนหลับได้ตามปกติ แต่กลับได้รับคำตอบทำนองว่าทำไมไม่บอกหมอแต่แรก ในลักษณะใช้คำพูดไม่ดีนัก

กัลยาตั้งคำถามว่าเธอเพียงถามเท่านั้น ทำไมต้องถูกพูดจาเช่นนี้ รวมทั้งยังมีการพูดลักษณะนี้กับผู้ต้องขังคนอื่น ๆ ด้วย

เมื่อผู้ต้องขังปวดท้องประจำเดือนมาขอยา ก็ให้เพียงพาราฯ เม็ดเดียว หรือเมื่อกัลยามีอาการปวดศีรษะซึ่งเป็นผลข้างเคียงจากยาต้านการแข็งตัวของเลือดที่ต้องกินเป็นประจำ และขอยาสองเม็ด พยาบาลคนอื่นจะให้ แต่พยาบาลคนนี้ให้เพียงเม็ดเดียวทุกครั้ง ผู้ต้องขังหลายคนจึงไม่อยากไปรับยาในวันที่เป็นเวรของเธอ

“หนูมองว่าการเป็นพยาบาล มันคือการไม่เลือกปฏิบัติ” กัลยากล่าว

ทั้งนี้ กัลยามีโรคลิ่มเลือดอุดตันที่ขา ซึ่งเธอต้องรักษาอย่างต่อเนื่องมาตั้งแต่ มิ.ย. 2568 และต้องกินยาต้านการแข็งตัวของเลือดและต้องตรวจเลือดทุกเดือน แต่นับตั้งแต่ย้ายมา เธอยังไม่ได้รับการตรวจหรือออกไปรักษาตามนัดเลย เนื่องจากประวัติการรักษาจากเรือนจำนราธิวาสยังส่งมาไม่ถึง ทุกวันนี้เธอยังกินยาที่นำติดตัวมาจากเรือนจำนราธิวาส

เมื่อแจ้งเรือนจำก็ได้รับคำตอบว่าต้องรอประวัติการรักษามาก่อน ขณะที่ครอบครัวได้ไปติดต่อขอประวัติจากเรือนจำนราธิวาสแล้ว แต่จนถึงวันเยี่ยมเอกสารก็ยังไม่มาถึง “ตอนนี้หนูไม่รู้เลยด้วยซ้ำว่าเลือดหนูเป็นยังไงบ้าง” เธอกล่าว

ปัญหาเจ้าหน้าที่ปฏิบัติกับผู้ต้องขัง – จดหมายไม่ถึงมือ ไม่สามารถตอบกลับโลกภายนอกได้

ที่ทัณฑสถานหญิงธนบุรี ผู้ต้องขังจะได้รับเฉพาะตัวกระดาษจดหมาย โดยเรือนจำไม่ให้ซองมาด้วย ทำให้กัลยาไม่สามารถรับรู้ที่อยู่ของผู้รับและเขียนจดหมายตอบกลับได้ นอกจากนี้เรือนจำยังจำกัดให้รับจดหมายได้เฉพาะจากบุคคลในรายชื่อ 10 คนเท่านั้น

เพื่อนของกัลยาที่อยู่ในรายชื่อเคยถามเธอว่าได้รับจดหมายจากเพื่อนอีกคน ซึ่งส่งมาแล้ว 2 ฉบับหรือไม่ แต่เธอก็ไม่ได้รับจดหมายเหล่านั้นเลย

นอกจากนั้น ยังพบว่าเรือนจำมีปัญหารูปแบบการลงโทษแบบเหมารวม โดยกัลยาถูกตั้งเป็นรองหัวหน้าห้อง เจ้าหน้าที่มีกฎว่าหากผู้ต้องขังในห้องมาไม่ทันเวลา หัวหน้าและรองหัวหน้าห้องจะถูกลงโทษ เมื่อมีผู้ต้องขังมาไม่ทัน เจ้าหน้าที่สั่งให้กัลยาลุกนั่ง แต่เธอปฏิเสธ โดยยืนยันว่าไม่ใช่ความผิดของเธอ และไม่ควรลงโทษแบบเหมารวม หากจะลงโทษก็ต้องเป็นรายบุคคล

ทั้งนี้ ผู้ที่มาไม่ทันเวลามักเป็นผู้ป่วยจิตเวช ผู้ที่ต้องไปพบแพทย์ หรือผู้ที่ต้องไปซักผ้า หลังจากนั้นเจ้าหน้าที่ถามว่าเธอต้องคดีอะไร เมื่อรู้ว่าเป็นคดีการเมืองก็ไม่มายุ่งกับเธออีก

ปัจจุบัน เธอเริ่มปรับตัวได้มากขึ้นแล้ว หลังได้เข้าร่วมกิจกรรม To Be Number One ซึ่งเธอขอเข้าร่วมเอง เพราะเคยทำกิจกรรมมาก่อน

สุดท้าย กัลยาสะท้อนว่าความสะอาดในเรือนจำยังเป็นปัญหามาก ผู้ต้องขังได้ซักผ้าเพียงครั้งเดียวในช่วงเช้า แม้ผู้ที่มีประจำเดือน แล้วเสื้อผ้าเปื้อนก็ไม่ได้รับอนุญาตให้ซักนอกเวลา ผลคือเสื้อผ้าของผู้ต้องขังหลายคนขึ้นรา และหลายคนเป็นโรคผิวหนัง ผู้ต้องขังถึงกับเล่นมุกกันว่า ตัวหนึ่งคือ “เสื้อลาคอส” อีกตัวคือ “เสื้อราขึ้น” ซึ่งกัลยาบอกว่าไม่ตลกเลย เธออยากให้มีหน่วยงานเข้ามาตรวจสอบจริงจัง

อ่านเพิ่มเติม

2 ปีในคุกที่ไกลบ้าน: วันที่ศาลฎีกาตอกย้ำโทษคดี ม.112 และชีวิตที่ยังคงต่อสู้ของ “กัลยา” | ศูนย์ทนายความเพื่อสิทธิมนุษยชน