คนนอกคอก EP.6: แจ้งความอยู่ทางโน้น หนาวถึงคนทางนี้ | ศูนย์ทนายความเพื่อสิทธิมนุษยชน

ประชาไท X ศูนย์ทนายความเพื่อสิทธิมนุษยชน ชวนฟังรายการ “คนนอกคอก : คนมีคดีมีเรื่องมาเล่า” รอบเดือนมกราคม 2569

1,800 กม. เป็นระยะทางไกลที่สุดที่ผู้ต้องหาคดีมาตรา 112 คนหนึ่งต้องเดินทางจากบ้านที่ลำพูนไปนราธิวาสเพื่อสู้คดี

270 คดี คือจำนวนคดีหมิ่นประมาทโดยการโฆษณา ที่ธรรมนัส พรหมเผ่า หัวหน้าพรรคกล้าธรรมเคยเปิดเผยไว้กับสื่อว่าเขาได้ดำเนินการแจ้งความไว้กับตำรวจใน “จังหวัดพะเยา” ให้ดำเนินคดีกับประชาชน โดยกว่า 100 เป็นการแสดงความเห็นท้ายข่าวหลังจากกรณีรังสิมันต์ โรม อดีต สส.พรรคประชาชน เปิดประเด็นเรื่องฟอกเงินและสแกมเมอร์ระหว่างอภิปรายในสภาช่วงปลายเดือนกันยายน 2568

2 เรื่องนี้แม้จะต่างกันที่ตัว “บุคคล” ที่กฎหมายให้การคุ้มครอง แต่ความเหมือนก็คือการแจ้งความหรือฟ้องคดีด้วยข้อกล่าวหาในฐาน “หมิ่นประมาทฯ” (ไม่ว่าจะกับใคร) เป็นช่องทางหนึ่งในการ “ฟ้องปิดปาก” ที่แปลมาจากคำย่อ SLAPP ของชื่อยาวๆ ว่า “การดำเนินคดีเชิงยุทธศาสตร์เพื่อระงับการมีส่วนร่วม (Strategic lawsuits against public participation)” ที่หมายถึงการฟ้องคดีเพื่อให้บุคคลใดก็ตามหยุดการกระทำไม่ว่าจะเป็นการวิพากษ์วิจารณ์ การเข้าร่วมกิจกรรมเรียกร้อง ร้องเรียนต่างๆ ในประเด็นสาธารณะเช่น สิ่งแวดล้อม การเมือง คุณภาพชีวิต

เมื่อเอาข้อหาทำนองนี้ไปรวมกับการแจ้งความหรือฟ้องคดีทางไกลจึงกลายเป็นยุทธศาสตร์หนึ่ง เพราะไม่ต้องรอให้ศาลพิพากษาตัดสินว่าผู้ต้องหาทำผิดหรือถูก คดีขึ้นมาก็อาจจะจบลงได้ทันที เมื่อฝ่ายคนโดนฟ้องมานั่งคำนวณต้นทุนเงินค่าใช้จ่าย เวลา การงาน ที่ต้องแลกเพื่อสู้ในคดีที่ต่อให้ชนะศาลยกฟ้องก็ไม่ได้อะไรชดเชยนอกจากความโล่งใจที่ไม่ต้องติดคุกติดตาราง ทำให้คนโดนฟ้องเลือกรับสารภาพทั้งที่อาจจะไม่ผิด เพื่อให้ศาลรอการลงโทษ หรือไปทาง “ไหว้สวย รวยกระเช้า” ก็เป็นตัวเลือกที่เสียหายน้อยกว่าสู้คดีจนชนะ ส่วนคนฟ้องแค่แคปจอส่งหลักฐานให้ตำรวจ หรือไม่ก็อาจจะลงทุนเพิ่มไปจ้างทนายความฟ้องเองส่วนตัวเอง เหลือแค่วันที่ต้องไปเป็นพยานในศาลในฐานะผู้กล่าวหา

อย่างไรก็ตาม มีประเด็นให้ถกเถียงได้ว่า ถ้าฟ้องทางไกลไม่ได้แล้ว ผู้ถูกกล่าวพาดพิงในสื่อสังคมออนไลน์จะต้องเป็นฝ่ายลำบากเดินทางไปแจ้งความหรือฟ้องที่จังหวัดของคนกล่าวหาพาดพิงเช่นนั้นหรือ? ก็ในเมื่อผู้ถูกกล่าวพาดพิงนั้นต่างหากที่เป็นผู้เสียหายเสียชื่อเสียงกันไปแล้ว

“คนนอกคอก” ในตอนที่ชื่อว่า “แจ้งความอยู่ทางโน้น หนาวถึงคนทางนี้” ชวน อ.ป้าน หรือ สาวตรี สุขศรี อาจารย์ประจำคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ มาคุยถึงปัญหาของการใช้ช่องทางทางกฎหมายเพื่อฟ้องคดีทางไกล ที่อาจเรียกได้ว่าเป็นเทรนด์ของการใช้กฎหมายเล่นงานกับคนที่ออกมาพูดจาไม่เข้าหูคู่กรณี ซึ่งมีข้อเสนอบางประการที่อาจเอามาใช้แก้ปัญหานี้ได้