บันทึกสืบพยานคดี ม.112 ของ “ธัชพงศ์-ณวรรษ-ฉัตรรพี” จากเหตุอ่านแถลงการณ์เรื่องการขยายอำนาจกษัตริย์หน้าสถานทูตเยอรมนี ปี 2564

ในวันที่ 21 พ.ย. 2568 เวลา 09.30 น. ศาลอาญากรุงเทพใต้นัดฟังคำพิพากษาคดีของ ธัชพงศ์ แกดำ หรือ “บอย”, ณวรรษ เลี้ยงวัฒนา หรือ “แอมป์” และ ฉัตรรพี อาจสมบูรณ์ ที่ถูกฟ้องในข้อกล่าวหา “หมิ่นประมาทกษัตริย์ฯ” ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 112 และ “ยุยงปลุกปั่นฯ” ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 116 จากเหตุการชุมนุมหน้าสถานทูตเยอรมนี เมื่อวันที่ 14 พ.ย. 2564 โดยแอมป์ซึ่งถูกคุมขังอยู่ จะถูกเบิกตัวจากเรือนจำมาฟังคำพิพากษาด้วย

คดีนี้มี อานนท์ กลิ่นแก้ว แกนนำกลุ่มศูนย์รวมปกป้องสถาบัน (ศปปส.) เข้าแจ้งความให้ดำเนินคดีนักกิจกรรมทั้งสามราย ที่ สน.ทุ่งมหาเมฆ หลังเหตุการณ์ผ่านไปกว่า 2 ปี เศษ พ.ต.ท.ปรีชา วรรณหงษ์ พนักงานสอบสวนได้ออกหมายเรียกทั้ง 3 คน ให้เข้ารับทราบข้อกล่าวหา และทั้งสามเข้าพบพนักงานสอบสวนเมื่อวันที่ 1 มี.ค. 2567

ต่อมาพนักงานสอบสวนได้ส่งสำนวนคดีให้กับอัยการไปเมื่อวันที่ 9 พ.ค. 2567 และพนักงานอัยการใช้เวลา 5 เดือนเศษ จึงมีคำสั่งฟ้องคดีในที่สุด

ความเป็นมาคดี: การชุมนุมหลังคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญประเด็นล้มล้างการปกครองฯ ของแกนนำราษฎรฯ กังวลทำให้ประเทศเหมือนย้อนกลับไปสู่ในระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์

สำหรับการชุมนุม #ต่อต้านระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ ซึ่งเป็นเหตุในคดีนี้ เกิดขึ้นเมื่อวันที่ 14 พ.ย. 2564 นักกิจกรรมหลายกลุ่มนัดหมายชุมนุมเพื่อแสดงจุดยืนในการต่อต้านระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ อันเป็นผลมาจากคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญ เมื่อวันที่ 10 พ.ย. 2564 ที่วินิจฉัยว่า การปราศรัยในการชุมนุม #ม็อบ10สิงหา2563 ที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ศูนย์รังสิต เป็นการล้มล้างการปกครองระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข พร้อมกับข้อความตอนหนึ่งในคำวินิจฉัยว่า “อำนาจการปกครองเป็นของพระมหากษัตริย์มาโดยตลอดนับแต่ยุคสุโขทัย อยุธยา ตลอดจนกรุงรัตนโกสินทร์…”

การประกาศนัดหมายเริ่มต้นที่อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย เพื่อจะเดินขบวนไปยังสนามหลวง แต่เมื่อก่อนถึงเวลานัดหมาย ตำรวจได้วางแนวตู้คอนเทนเนอร์ ปิดการจราจร ตั้งรั้วเหล็กตรวจค้นการเข้าสู่พื้นที่โดยรอบ ผู้ชุมนุมจึงประกาศย้ายสถานที่ชุมนุมไปยังสี่แยกปทุมวัน ก่อนประกาศเดินขบวนไปยังสถานทูตเยอรมนีแทน

เมื่อถึงหน้าสถานทูต ผู้ชุมนุมได้อ่านแถลงการณ์ต่อต้านระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ และส่งตัวแทนเข้าไปยื่นหนังสือต่อเจ้าหน้าที่สถานทูตถึงเหตุการณ์ที่มีผู้ชุมนุม 3 คน ถูกยิงบริเวณหน้าสถาบันนิติเวช โรงพยาบาลตำรวจ ก่อนยุติการชุมนุม

ส่วนของณวรรษ (จำเลยที่ 2) ได้ถูกกล่าวหาว่าเป็นผู้กล่าวคำแถลงการณ์ของการชุมนุม ธัชพงศ์ (จำเลยที่ 1) ทำหน้าที่กล่าวปราศรัยกับผู้ชุมนุม และฉัตรรพี (จำเลยที่ 3) เข้ามาทำหน้าที่กล่าวขอบคุณปิดท้าย โดยอัยการกล่าวหาว่าข้อความในแถลงการณ์ เป็นการสื่อว่าพระมหากษัตริย์เข้ามามีส่วนร่วมในการปกครองประเทศ โดยอาศัยอำนาจที่กลุ่มบุคคลนิยมชมชอบกษัตริย์ถวายอำนาจให้ โดยประชาชนไม่มีส่วนร่วมในการปกครองประเทศ ซึ่งเป็นข้อมูลอันเป็นเท็จ เป็นการหมิ่นประมาทพระมหากษัตริย์

ภาพรวมการสืบพยาน: จำเลยต่อสู้ว่าเนื้อหาชุมนุมมุ่งเป้าไปที่ “กลุ่มกษัตริย์นิยม” ที่แอบอ้างอำนาจกษัตริย์ และทำให้ประเทศย้อนกลับไปสู่ระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์

คดีนี้มีการสืบพยานไปในช่วงวันที่ 13-15, 19 ส.ค. 2568 และ 18-19 ก.ย. 2568 ฝ่ายโจทก์นำพยานเข้าสืบ 10 ปาก ได้แก่ ไชยันต์ ไชยพร, อานนท์ กลิ่นแก้ว, พล.ร.ต.ทองย้อย แสงสินชัย, พ.ต.ต.อธิภัทร ธรรมศรี, ส.ต.อ.วรวีร์ ลิยี่เก, ร.ต.อ.สุภธีร์ คงเทพ, พ.ต.ท.ภฤค์ ฉายวัฒนะ, พ.ต.อ.ชัยพันธุ์ เพ็ชรสดศิลป์, พ.ต.ท.อดิศร แก้วโหมดตาด และพ.ต.ท.ปรีชา วรรณหงษ์

ทั้งนี้ศาลได้ตัดพยานโจทก์ปาก ระพีพงษ์ ชัยยารัตน์ จากกลุ่ม ศปปส. และณฐพร โตประยูร เนื่องจากเห็นว่าเป็นพยานความคิดเห็น และมีการนำพยานความเห็นเข้ามาเบิกความหลายปากแล้ว

ส่วนฝ่ายจำเลยนำพยานเข้าสืบ 5 ปาก ได้แก่ จำเลยทั้งสามอ้างตนเป็นพยาน, เข็มทอง ต้นสกุลรุ่งเรือง และอิสระ ชูศรี

ใจความสำคัญของการสืบพยานในคดีนี้ อยู่ที่การพิจารณาเนื้อความของแถลงการณ์และหนังสือที่ยื่นให้สถานทูตเยอรมนีว่า เข้าข่ายความผิดตามมาตรา 112 หรือไม่ รวมถึงการต่อสู้ของทั้งโจทก์และจำเลยในการจะนิยามความหมายของคำว่า “กษัตริย์นิยม” “ระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์” และ “กึ่งสมบูรณาญาสิทธิราชย์” ด้วย

พยานโจทก์บางปากเห็นว่าเนื้อหาแถลงการณ์ทำให้เข้าใจว่ารัชกาลที่ 10 พยายามขยายพระราชอำนาจของตนเอง ทำให้กลับไปสู่ระบอบสมบูรณาสิทธิราชย์ แต่ก็มีพยานความคิดเห็นที่ตำรวจเชิญมาให้ปากคำหลายปาก ที่เห็นว่าไม่เข้าข่ายมาตรา 112 แต่ไม่ได้มีการนำมาเบิกความที่ศาล

ขณะที่ฝ่ายจำเลยยืนยันว่าเนื้อหาในแถลงการณ์กล่าวถึงกลุ่มกษัตริย์นิยม ซึ่งมีความหมายกว้าง รวมทั้งกลไกต่าง ๆ อย่างศาลรัฐธรรมนูญในขณะนั้น ที่นิยามตีความระบอบการปกครองผ่านคำวินิจฉัย และพยายามขยายอำนาจของกษัตริย์ ไม่ใช่กล่าวถึงสถาบันกษัตริย์ ขณะเดียวกันก็ยืนยันว่าการชุมนุมดังกล่าวยังไม่ได้เป็นการยุยงปลุกปั่นฯ ให้เกิดความกระด้างกระเดื่อง หรือไม่สงบเรียบร้อยในหมู่ประชาชนแต่อย่างใด

สืบพยานโจทก์

พยานความเห็นโจทก์และผู้กล่าวหาชี้ เนื้อหาในแถลงการณ์ทำให้ประชาชนเข้าใจว่า ร.10 ใช้ระบอบสมบูรณาสิทธิราชย์ผ่านรัฐธรรมนูญ และพยายามพาประเทศกลับไปสู่ระบอบดังกล่าว

ไชยันต์ ไชยพร อาจารย์คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เข้าเบิกความเห็นว่า ข้อความในแถลงการณ์ของจำเลยที่ 2 มีเนื้อหาเกี่ยวกับระบอบการปกครองของไทย และเป็นการเปรียบเทียบความแตกต่างระหว่างระบอบการปกครองในสองยุคสมัย คือในสมัย ร.9 และ ร.10 การที่ในสมัย ร.10 นั้น กษัตริย์มีอำนาจมากขึ้น ทำให้ดูเหมือนระบอบกำลังเปลี่ยนกลับไปสู่ระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์

ในฐานะนักรัฐศาสตร์ สาระสำคัญของระบอบการปกครองคือรัฐธรรมนูญ การที่รัฐธรรมนูญจะถูกนำออกมาใช้ได้ ต้องผ่านการลงพระปรมาภิไธย แม้การลงนามในรัฐธรรมนูญจะเป็นการยอมรับในการขยายพระราชอำนาจ แต่ในความเป็นจริง กษัตริย์ไม่อาจใช้อำนาจตามอำเภอใจได้ ก่อนจะลงพระปรมาภิไธย ไม่ว่าจะในด้านนิติบัญญัติ บริหาร และตุลาการ จำเป็นต้องมีผู้สนองรับเสมอ

การที่ผู้ปราศรัยกล่าวว่าการเคลื่อนไหวดังกล่าวไม่ใช่เพื่อล้มล้าง แต่เพื่อต่อต้านระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ ทำให้ประชาชนผู้ฟังเข้าใจได้ว่า ร.10 ปกครองโดยใช้ระบอบสมบูรณาสิทธิราชย์ผ่านรัฐธรรมนูญ และพยายามพาประเทศกลับไปสู่ระบอบดังกล่าว

พยานคิดว่าข้อความในแถลงการณ์ อาจเข้าข่ายความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 112 เพราะผู้ฟังอาจนึกถึง ร.10 ได้

พยานมองว่าการอ่านแถลงการณ์ในลักษณะดังกล่าวในประเทศที่ประชาชนมีวุฒิภาวะเรื่องการปกครองมากกว่านี้ จะไม่เกิดปัญหาหรือความวุ่นวายใด ๆ แต่ในประเทศไทย ประชาชนยังไม่มีวุฒิภาวะเรื่องการปกครองในระบอบการปกครองดีนัก ระบอบประชาธิปไตยเพิ่้งมีมาในไทยแค่ 93 ปี ยังไม่ลงหลักปักฐาน ขณะที่ในประเทศอังกฤษ ใช้ระบอบประชาธิปไตยมามากกว่า 300 ปี ดังนั้น แถลงการณ์ที่มีเนื้อหาในลักษณะนี้ก็อาจทำให้เกิดความวุ่นวายในสังคมได้

ทนายจำเลยถามค้าน

ขณะเกิดเหตุในคดีนี้ ซึ่งกลุ่มประชาชนหรือนักศึกษาที่ออกมาเคลื่อนไหวนั้นมีจุดประสงค์เพื่อเรียกร้องให้ พลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรีในขณะนั้นลาออก พยานจำได้ว่าในการชุมนุมวันที่ 10 ส.ค. 2563 มีการเรียกร้องเรื่องการปฏิรูปสถาบันฯ และเรียกร้องให้พลเอกประยุทธ์ลาออกจริง แต่พยานมองว่าจำเลยในคดีนี้เป็นคนละกลุ่มกัน

ที่ทนายจำเลยถามว่าตัวพยานไม่เห็นด้วยกับข้อเรียกปฏิรูปสถาบันกษัตริย์ใช่หรือไม่ พยานตอบว่าไม่เป็นความจริง พยานเคยให้สัมภาษณ์กับสำนักข่าวประชาไทว่าการเรียกร้องให้มีการปฏิรูปสถาบันฯ เป็นสิทธิเสรีภาพที่สามารถกระทำได้

เกี่ยวกับกฎหมายที่เกิดขึ้นในสมัยพลเอกประยุทธ์ ที่ออกโดย สภานิติบัญญัติแห่งชาติ (สนช.) ทั้ง พ.ร.บ.จัดระเบียบบริหารราชการในพระองค์ และ พ.ร.บ.จัดระเบียบทรัพย์สินฝ่ายพระมหากษัตริย์ แม้พยานไม่แน่ใจว่าออกโดย สนช. หรือไม่ แต่ยอมรับว่ามีกฎหมายฉบับดังกล่าวออกมาจริง และยอมรับว่ามีการวิพากษ์วิจารณ์จากประชาชนว่ากฎหมายเหล่านี้เป็นการขยายพระราชอำนาจของกษัตริย์

ในส่วนคำแถลงการณ์ที่กล่าวในทำนองว่าฝ่ายกษัตริย์นิยมพยายามสร้างประวัติศาสตร์ให้พระมหากษัตริย์ปกครองประเทศ พยานมองว่าคำว่า “กษัตริย์นิยม” สามารถตีความได้กว้าง อาจเป็นประชาชน องค์กร รัฐสภา หรือศาลรัฐธรรมนูญก็ย่อมได้ และกฎหมายที่เพิ่มพระราชอำนาจดังกล่าวนั้น เป็นการยากจะชี้ชัดว่าออกโดยฝ่ายกษัตริย์นิยมหรือไม่ อาจออกโดยฝ่ายไม่นิยมกษัตริย์ก็ได้ เพราะในอีกมุมหนึ่ง กษัตริย์ก็ต้องจ่ายภาษีเพิ่มขึ้น

ตอบอัยการถามติง

การถกเถียงเกี่ยวกับพระราชอำนาจในสังคมย่อมกระทำได้ แต่ต้องมีหลักฐานสนับสนุน แต่แถลงการณ์ดังกล่าวนั้นมีเพียงการกล่าวอ้างลอย ๆ ไม่มีหลักฐานหรือเครื่องชี้วัดใดว่าประเทศกำลังถอยหลังเข้าสู่ระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ หรือกึ่งสมบูรณาญาสิทธิราชย์

อานนท์ กลิ่นแก้ว ผู้กล่าวหา เข้าเบิกความว่าในคดีนี้ เมื่อพยานดูคลิปผู้อ่านแถลงการณ์ในเพจแนวร่วมธรรมศาสตร์และการชุมนุม พยานจึงรวบรวมหลักฐาน ข้อมูล และส่งข้อมูลไปให้ ณฐพร โตประยูร ซึ่งเชี่ยวชาญด้านกฎหมาย เพื่อสอบถามว่าเนื้อหาในแถลงการณ์ดังกล่าวเข้าข่ายความผิดตามมาตรา 112 หรือไม่ หลังจากนั้น ณฐพรได้บอกให้พยานไปแจ้งความที่ สน.ทุ่งมหาเมฆ และพยานได้ให้การกับพนักงานสอบสวนไว้

พยานมองว่าเนื้อหาในแถลงการณ์ทั้งหมด ย่อมหมายถึง ร.9 และ ร.10 เป็นการกล่าวหาว่ากษัตริย์ได้ทำการรวบอำนาจไว้ที่ตนแต่เพียงผู้เดียว ทั้งที่ในความเป็นจริง ประเทศไทยปกครองด้วยระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข ซึ่งในระบอบนี้ กษัตริย์ไม่สามารถยุ่งเกี่ยวกับการเมืองได้ แต่ประชาชนที่ฟังแถลงการณ์ดังกล่าวอาจเข้าใจผิดได้ว่า ร.10 ได้ทำการรวบอำนาจไว้ที่ตน

ตอบทนายจำเลยถามค้าน

พยานยอมรับว่ากลุ่ม ศปปส. ของพยานได้มีการไปแจ้งความเพื่อดำเนินคดีกับประชาชนในความผิดมาตรา 112 เยอะ มากกว่าร้อยคดี

พยานทราบข่าวว่าปัจจุบัน ณฐพร โตประยูร ซึ่งพยานไปปรึกษาเกี่ยวกับเนื้อหาในแถลงการณ์นั้น ถูกดำเนินคดีจากข้อหาทุจริต และกำลังถูกคุมตัวอยู่ที่เรือนจำ

กฎหมายที่มีวิพากษ์ว่าอาจเป็นการขยายพระราชอำนาจให้กับสถาบันกษัตริย์ พยานทราบว่ามีการถกเถียงเกี่ยวกับเนื้อหาดังกล่าวในรัฐสภา แต่มองว่ามีแต่ประชาชนที่ออกมาชุมนุมเท่านั้นที่วิพากษ์วิจารณ์ และส่วนตัวของพยานมองว่ากฎหมายดังกล่าว ไม่ได้เป็นการเพิ่มอำนาจให้กษัตริย์แต่อย่างใด

พล.ร.ต.ทองย้อย แสงสินชัย ข้าราชการบำนาญ ผู้เชี่ยวชาญด้านภาษาโบราณ ภาษาบาลี และภาษาไทย เข้าเบิกความในฐานะพยานโจทก์ จากการอ่านถ้อยคำในแถลงการณ์ พยานเห็นว่าเป็นข้อความที่เกี่ยวข้องกับระบอบการปกครองของไทย ทั้งระบอบประชาธิปไตยและสมบูรณาญาสิทธิราชย์ และมีเนื้อหาเกี่ยวข้องกับ ร.10

ผู้ที่ได้อ่านข้อความดังกล่าว ทีแรก อาจเข้าใจว่าเป็นการแสดงความเห็นตามปกติ แต่เมื่ออ่านทั้งข้อความทั้งหมดจะเข้าใจได้ว่าเป็นการติเตียนพระมหากษัตริย์ และทำให้เข้าใจไดว่า ร.10 กำลังพาไทยถอยหลังเข้าสู่ระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์

นอกจากนี้ ยังทำให้ประชาชนเข้าใจได้ว่ากษัตริย์ต้องการอำนาจมากขึ้น รวมถึงสามารถลิดรอนสิทธิเสรีภาพของประชาชนได้ โดยการกล่าวถึงระบอบ “กึ่งสมบูรณาญาสิทธิราชย์” เป็นการติเตียนว่ากษัตริย์แทรกแซงการปกครองในระบอบประชาธิปไตย

เนื้อหาโดยรวมจึงทำให้ผู้ฟังเข้าใจว่ากษัตริย์ก้าวก่ายการปกครองในระบอบประชาธิปไตยและต้องการกลับสู่ระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ ทั้งที่ในความเป็นจริง เราอยู่ในระบอบประชาธิปไตย

ตอบทนายจำเลยถามค้าน

คำว่า “ฝ่ายกษัตริย์นิยม” พยานมองว่าสามารถตีความได้หลากหลาย หลายกลุ่ม

โดยแม้เนื้อหาในแถลงการณ์จะไม่ได้กล่าวถึงกษัตริย์โดยตรง แต่พยานอ่านแล้วเห็นว่าแฝงการตำหนิติเตียนไว้ ส่วนในการพูดถึง “พระราชอำนาจ” หรือ “รัชสมัย” พยานยอมรับว่าหากตีความตามตัวหนังสือไม่ได้เป็นการเจาะจงว่าเป็นกษัตริย์องค์ใด

ตำรวจติดใจเนื้อหาในแถลงการณ์ รวมถึงหนังสือที่ยื่นต่อเยอรมนี แต่ไม่ได้สอบถามไปที่สถานทูต – ยืนยันในวันดังกล่าวไม่ปรากฏความรุนแรงจากฝั่งผู้ชุมนุม

พ.ต.ต.อธิภัทร ธรรมศรี พนักงานสืบสวน สน.ทุ่งมหาเมฆ เบิกความว่าในวันเกิดเหตุได้ไปสังเกตการณ์ผู้ชุมนุมอยู่ที่หน้าสถานทูตเยอรมนี ซึ่งเป็นพื้นที่ในเขตรับผิดชอบ ร่วมกับชุดสืบสวนอีก 5 นาย กระจายตัวไปทั้งที่จุดที่ผู้ชุมนุมรวมตัวและจุดที่ใกล้เคียง โดยเป็นการแต่งกายนอกเครื่องแบบ ปะปนกับผู้ชุมนุม

จากการสังเกต มีผู้ชุมนุมประมาณ 1,000 คน แกนนำได้ขึ้นพูดผ่านเครื่องขยายเสียง โดยกล่าวถึงวัตถุประสงค์การชุมนุมเพื่อต่อต้านการปกครองระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์

โดยมีตัวแทนแกนนำ ได้กล่าวคำแถลงการณ์ และต่อมาตัวแทนผู้ชุมนุม ประมาณ 3 คน เข้าไปยื่นหนังสือข้างในสถานทูต จากนั้นมีตัวแทนผู้หญิงออกมารายงานสรุปถึงสิ่งที่ได้ไปคุยกับสถานทูต และแกนนำจึงประกาศปิดการชุมนุม

พยานทำรายงานนำเสนอผู้บังคับบัญชา ซึ่งผู้บังคับบัญชาของตน สั่งให้มีการสืบสวนเพิ่มเติม โดยมีการสืบข้อมูลเพิ่มจากเพจ The Reporter ซึ่งเป็นเพจข่าว โดยได้รวบรวมคลิปภาพเคลื่อนไหวในวันเกิดเหตุ มีชุดสืบสวนถอดข้อความจากคลิป สรุปได้ว่ามีคนขึ้นพูดในวันดังกล่าวจำนวน 3 คน ซึ่งเป็นจำเลยทั้ง 3 ในคดีนี้

ตอบทนายจำเลยถามค้าน

พยานไม่ทราบเรื่องข้อเรียกร้อง 3 ข้อของกลุ่มผู้ชุมนุม และไม่ได้สืบต่อว่าหนังสือที่ยื่นต่อสถานทูตเยอรมนีคือหนังสืออะไร จะมีเนื้อหาเดียวกันกับแถลงการณ์หรือไม่ พยานก็ไม่ทราบ

เนื้อหาการพูดของจำเลยที่ 1 คำว่าฟางเส้นสุดท้าย คือการวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญ พยานยืนยันว่าจำเลยที่ 1 เป็นคนพูด แต่ไม่ได้หาข้อมูลหรือสืบต่อเกี่ยวกับคำวินิจฉัยดังกล่าว

ส่วนเนื้อหาปราศรัยของจำเลยที่ 3 ไม่ได้มีเนื้อหาเกี่ยวกับสถาบันกษัตริย์ และจำเลยที่ 3 ก็ไม่ได้มีเนื้อหานัดหมายชุมนุมหรือมีการปลุกปั่นให้คนมาชุมนุมเพิ่มเติม

ตอนที่จำเลยที่ 2 อ่านแถลงการณ์ อ่านจากในโทรศัพท์ ไม่ได้อ่านจากกระดาษแถลงการณ์

พยานรับว่าในวันดังกล่าว ผู้ร่วมจัดงานชุมนุมมีหลายกลุ่ม

อัยการถามติง พยานรับว่าเอกสารแถลงการณ์ในการชุมนุมกับเนื้อหาที่จำเลยที่ 2 อ่านในโทรศัพท์เป็นเนื้อหาเดียวกัน

ส.ต.อ.วรวีร์ ลิยี่เก ผู้บังคับหมู่สืบสวน สน.ทุ่งมหาเมฆ เบิกความว่าในวันดังกล่าวตนได้รับหน้าที่ให้ไปสังเกตการณ์บริเวณหน้าสถานทูต โดยแต่งกายนอกเครื่องแบบ

ในวันดังกล่าว ผู้ชุมนุมได้แจ้งต่อเจ้าหน้าที่ตำรวจว่ามีเจตนามายื่นหนังสือ ไม่ได้มีเจตนามาก่อความรุนแรง โดยเจ้าหน้าที่ตำรวจได้กำชับว่าอย่าอยู่ใกล้แนวกั้นระหว่างเจ้าหน้าที่กับผู้ชุมนุม

ในตอนนั้น พยานไม่ทราบวัตถุประสงค์ของการชุมนุม ว่ามีจุดประสงค์เพื่อต่อต้านระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ พยานมาทราบภายหลังจากการดูคลิปวิดีโอ

พยานเป็นผู้รับหน้าที่ในการถอดคำพูดของจำเลยทั้ง 3 คนเป็นลายลักษณ์อักษร โดยถอดเทปจากคลิปวิดีโอของเพจ The Reporter จากนั้นจึงมีการทำรายงานเสนอผู้บังคับบัญชา

ตอบทนายจำเลยถามค้าน

พยานไม่ได้รับคำสั่งจากผู้บังคับบัญชา ให้ไปสอบถามเจ้าหน้าที่สถานทูตเยอรมนีว่าหนังสือที่ผู้ชุมนุมยื่นต่อสถานทูตนั้นมีเนื้อหาเกี่ยวกับอะไร แต่ทราบว่าผู้บังคับบัญชามีการไปพูดคุยกับเจ้าหน้าที่สถานทูต

ในตอนสอบคำให้การ พยานได้เอารูปแถลงการณ์ส่งให้พนักงานสอบสวนไว้ แต่ไม่ใช่ฉบับที่ได้มาจากที่เกิดเหตุ

พยานไม่ได้ถ่ายภาพแถลงการณ์ฉบับกระดาษไว้ และไม่ได้ถ่ายภาพตอนมีการแจกแถลงการณ์ให้ผู้ชุมนุม และในรายงานการสืบสวน ไม่ได้ระบุว่าในที่ชุมนุมมีการแจกเอกสารคำแถลงการณ์ รวมทั้งในรายงานการสืบสวนทั้งหมด ไม่มีลายมือชื่อพยานว่าเป็นผู้จัดทำ

ร.ต.อ.สุภธีร์ คงเทพ รองสารวัตรสืบสวน สน.ทุ่งมหาเมฆ เบิกความว่าในเวลานั้น พยานได้รับมอบหมายให้ตรวจสอบประวัติการกระทำความผิดและประวัติการใช้โซเชียลมีเดียที่เกี่ยวข้องกับกิจกรรมทางการเมืองของจำเลยในคดีนี้

ในการตรวจสอบประวัติโซเชียลมีเดีย พยานตรวจโดยใช้เฟซบุ๊กเป็นหลัก เนื่องจากมีคนใช้เป็นจำนวนมาก และมีผู้เข้าถึงสาธารณะได้มาก ในส่วนของจำเลยที่ 1 พบข้อความที่แชร์มาจากเฟซบุ๊กเพจ “ทะลุฟ้า” พร้อมข้อความประกอบถึงเหตุผลที่ต้องมาชุมนุมที่สถานทูตเยอรมนี เนื่องจากกษัตริย์ไทยอยู่ที่เยอรมนี นอกจากนี้ยังมีการแชร์โพสต์ที่เป็นแถลงการณ์ในการชุมนุมวันที่ 14 พ.ย. 2564 และทุกโพสต์ตั้งค่าการมองเห็นเป็นสาธารณะ

ในส่วนของจำเลยที่ 2 พบว่าบนเฟซบุ๊ก มีการโพสต์เคลื่อนไหวทางการเมืองอยู่บ่อยครั้ง และมีเนื้อหาอาจเข้าข่ายมาตรา 112 และมีการโพสต์ถึงการเคลื่อนขบวนไปที่หน้าสถานทูตเยอรมนี ซึ่งแชร์มาจากเฟซบุ๊กเพจ “แนวร่วมธรรมศาสตร์และการชุมนุม” รวมถึงทุกโพสต์มีการตั้งค่าเป็นสาธารณะ

ในส่วนของจำเลยที่ 3 พยานไม่พบการเคลื่อนไหวในสื่อโซเชียลมีเดีย คาดว่าจำเลยที่ 3 อาจตั้งค่าความเป็นส่วนตัว หรือไม่ก็ใช้สื่อโซเชียลมีเดียแพลตฟอร์มอื่น

ตอบทนายจำเลยถามค้าน

ในการตรวจสอบโซเชียลมีเดียของจำเลย พยานไม่ได้ส่งบัญชีผู้ใช้ที่คาดว่าเป็นของจำเลยไปให้ผู้เชี่ยวชาญด้านคอมพิวเตอร์หรือผู้ให้บริการเฟซบุ๊กตรวจสอบ เนื่องจากมีเซิร์ฟเวอร์อยู่ต่างประเทศ รวมไปถึงไม่ได้ส่งบัญชีผู้ใช้ไปให้กระทรวงดิจิทัลฯ ประสานเพื่อทำการตรวจสอบ

ภาพโพสต์แต่ละภาพบนโซเชียลมีเดียที่พยานรวบรวม เป็นถ่ายภาพจากหน้าจอ ไม่ได้สั่งพิมพ์โดยตรงจากบนหน้าโพสต์เฟซบุ๊ก และไม่ได้ระบุ URL ของโพสต์แต่ละโพสต์มาด้วย

ปัจจุบันพยานทำงานอยู่ที่ตำรวจสอบสวนกลาง และพยานรับว่ามีประชาชนมาร้องเรียนในกรณีที่ถูกปลอมบัญชีเฟซบุ๊กบ่อยครั้ง รวมทั้งพยานไม่ทราบว่าใครเป็นแอดมินเพจแนวร่วมธรรมศาสตร์และการชุมนุม

ตอบอัยการถามติง เหตุที่พยานมั่นใจว่าบัญชีเฟซบุ๊กของจำเลยที่ตรวจสอบเจอเป็นบัญชีจริง เนื่องจากในบัญชีมีการเคลื่อนไหวทางการเมือง และนักเคลื่อนไหวก็มักใช้เฟซบุ๊กสาธารณะเพื่อสื่อสารหาแนวร่วมมวลชน

พ.ต.ท.ภฤค์ ฉายวัฒนะ รองผู้กำกับ สน.ทุ่งมหาเมฆ เบิกความว่าในวันดังกล่าวพยานเดินทางไปกับทีมเจ้าหน้าที่ตำรวจ 5-6 นาย เพื่อดูแลความเรียบร้อยในที่เกิดเหตุ โดยแต่งกายนอกเครื่องแบบเพื่อสืบสวนหาข่าว พยานได้มีการมอบหมายผู้ใต้บังคับบัญชาให้มีการถ่ายภาพนิ่งและภาพเคลื่อนไหวในการชุมนุม

วัตถุประสงค์ของการชุมนุมในวันดังกล่าวคือการต่อต้านระบอบสมบูรณาสิทธิราชย์ โดยมีจำเลยที่ 1 ขึ้นพูดก่อน จำเลยที่ 2 ขึ้นอ่านแถลงการณ์ต่อหน้าผู้ชุมนุมในเวลาต่อมา และจากนั้นได้มีผู้ชุมนุมจำนวน 3 คน เข้าไปยื่นหนังสือที่สถานทูตเยอรมนี โดยเมื่อออกมาแล้ว จำเลยที่ 3 เป็นผู้มารายงานกับผู้ชุมนุม จากนั้นจำเลยที่ 1 จึงขึ้นกล่าวปิดการชุมนุม

ผู้บังคับบัญชาได้มีคำสั่งให้พยานทำการสืบสวนเพิ่มเติม จากนั้นพยานจึงได้รวบรวมภาพเคลื่อนไหวจากเพจ The Reporter และมอบหมายให้ทีมงานถอดคำพูดออกมาเป็นลายลักษณ์อักษร จากนั้นจึงทำรายงานเสนอผู้บังคับบัญชา

ก่อนหน้าคดีนี้ พยานเคยสืบสวนคดีที่เกี่ยวข้องกับการชุมนุมมาก่อน และรับว่าเคยมีการชุมนุมในลักษณะเช่นนี้ในท้องที่ แต่เป็นเหตุก่อนที่พยานจะมาดำรงตำแหน่งที่ สน.ทุ่งมหาเมฆ

ตอบทนายจำเลยถามค้าน

การชุมนุมในวันเกิดเหตุ พยานได้ฟังผู้ชุมนุมอยู่ตลอด พยานจำได้ว่าในรายงานมีบันทึกว่าผู้ชุมนุมมาชุมนุมสืบเนื่องมาจากคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญ แต่พยานจำรายละเอียดไม่ได้ ส่วนหนังสือที่ผู้ชุมนุมเข้าไปยื่น พยานไม่ได้เห็นเนื้อหาในหนังสือดังกล่าว

เมื่อการชุมนุมจบลง ไม่ปรากฏว่าในวันดังกล่าวมีการใช้ความรุนแรง ใช้กำลังทำร้าย หรือข่มขู่ว่าจะประทุษร้ายหรือทำลายข้าวของแต่อย่างใด ๆ หลังจากประกาศแยกย้ายไม่ได้มีการนัดชุมนุมต่อ มีเพียงประโยคว่า “แล้วพบกันใหม่” รวมทั้งในแถลงการณ์ไม่ได้ระบุหรือบอกให้ออกไปชุมนุม หรือบอกให้ไปกระทำการใดต่อ

พ.ต.อ.ชัยพันธุ์ เพ็ชรสดศิลป์ ผู้กำกับการ สน.ทุ่งมหาเมฆ เบิกความว่า ในช่วงที่ตนย้ายเข้ามาดำรงตำแหน่งผู้กำกับ ได้ทราบจากผู้ใต้บังคับบัญชาว่าก่อนหน้านี้ ได้มีการชุมนุมที่มีเนื้อหาว่าด้วยพระราชอำนาจของ ร.10 ในต่างแดน ที่มีการไปชุมนุมที่สถานทูตเยอรมนี

ในการชุมนุมวันดังกล่าว ในฐานะผู้บังคับบัญชา พยานได้แบ่งหน้าที่ให้กับฝ่ายต่าง ๆ เช่น ฝ่ายจราจร ฝ่ายสืบสวน ฝ่ายป้องกันและปราบปราม นอกจากนี้ยังมีตำรวจคุมฝูงชนจาก บก.น.5 มาปฏิบัติหน้าที่ในวันดังกล่าวด้วย

ในช่วงเวลาชุมนุม พยานแต่งกายในเครื่องแบบ และประจำอยู่บริเวณหน้าสถานทูตเยอรมนี โดยอยู่ตรงแผงเหล็กเพื่อป้องกันไม่ให้ผู้ชุมนุมเข้าไปในสถานทูตได้ ข้างหลังของพยานมีตำรวจจาก สน.ทุ่งมหาเมฆและตำรวจจาก บก.น.5 ประจำอยู่ รวมถึงมีผู้สื่อข่าวไทยและต่างชาติอยู่ในบริเวณดังกล่าว

พยานมีการอ่านประกาศข้อกำหนดตาม พ.ร.ก.ฉุกเฉินฯ และคำสั่งห้ามชุมนุม เนื่องจากตอนนั้นอยู่ในช่วงการระบาดของโควิด ซึ่งเป็นการทำหน้าที่ตามปกติของผู้กำกับ หากผู้ชุมนุมมาชุมนุมในพื้นที่โดยไม่ได้ขออนุญาต โดยในระหว่างการอ่านประกาศมีการโห่ร้องจากผู้ชุมนุม

พยานได้ยินจำเลยที่ 1 พูดว่า “เราไม่เอาสมบูรณาญาสิทธิราชย์ ประชาชนเป็นใหญ่ในแผ่นดิน”

พยานคิดว่าหนังสือที่จำเลยที่ 3 เข้าไปยื่นต่อสถานทูตเยอรมนี มีเนื้อหาคล้ายกับแถลงการณ์ที่จำเลยที่ 2 เป็นผู้อ่าน เนื่องจาก จำเลยที่ 1 พูดว่าเนื้อหาของหนังสือที่จะเข้าไปยื่นจะเกี่ยวกับการไม่เอาระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์

หลังจากการชุมนุมสิ้นสุด พยานได้มีการสรุปรายงานเสนอผู้บังคับบัญชา ซึ่งก็คือผู้บัญชาการตำรวจนครบาล

วันที่ 16 พ.ย. 2564 อานนท์ กลิ่นแก้ว กลุ่ม ศปปส. ได้เข้ามายื่นเอกสารที่เกี่ยวข้องในคดีนี้ เช่น ภาพเคลื่อนไหว แถลงการณ์ เพื่อให้เจ้าหน้าที่ตำรวจดำเนินคดี

พนักงานสอบาวนยังได้สอบถามความเห็นไปยังพนักงานอัยการว่าเหตุดังกล่าวเป็นความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 112 หรือไม่ โดยเป็นการสอบถามอย่างไม่เป็นทางการ

หลังจากนั้นได้มีการส่งให้คณะกรรมการพิจารณาคดีหมิ่นพระบรมเดชานุภาพของทางตำรวจ พิจารณาต่อไปว่าเหตุดังกล่าวเข้าข่ายความผิด มาตรา 112 หรือไม่ ก่อนจะมีคำสั่งให้ดำเนินคดี แต่พยานไม่ทราบผล เพราะต้องย้ายไปประจำที่อื่นเสียก่อน

ตอบทนายจำเลยถามค้าน

พยานจำได้ว่าจำเลยที่ 1 มีการพูดเตือนผู้ชุมนุมไม่ให้ก่อความวุ่นวาย และอย่าไปยุ่งกับเจ้าหน้าที่ตำรวจ รวมทั้งในวันดังกล่าวไม่มีการทำลายทรัพย์สินหรือทำร้ายเจ้าหน้าที่ตำรวจ

ในคดีซึ่งเกี่ยวกับมาตรา 112 ที่พนักงานสืบสวนได้มีการสอบถามความเห็นเบื้องต้นไปที่พนักงานอัยการ พยานยอมรับว่าไม่มีระเบียบดังกล่าว พนักงานสอบสวนแค่ทำการปรึกษาเบื้องต้น

พยานไม่เคยให้คำแนะนำเกี่ยวกับเรียกพยานปากใด ส่วนที่มีการเรียก คมสัน โพธิ์คง มาสอบคำให้การ ก็ไม่มีระเบียบที่จะต้องสอบถามอาจารย์กฎหมายหรือผู้เชี่ยวชาญทางกฎหมาย

พยานยังรับว่าในทีแรก คณะพนักงานสืบสวนสอบสวนขอ ง สน.ทุ่งมหาเมฆ เห็นว่าเหตุดังกล่าวไม่เข้าข่ายความผิดจตามมาตรา 112 จึงมีความเห็นเบื้องต้นสั่งไม่ฟ้องคดี แต่ต่อมาผู้บังคับบัญชาได้มีคำสั่งให้มีการสอบสวนเพิ่มเติมและสั่งฟ้อง

พ.ต.ท.อดิศร แก้วโหมดตาด พนักงานสอบสวน สน.ทุ่งมหาเมฆ เข้าเบิกความว่าเมื่อวันที่ 16 พ.ย. 2564 อานนท์ กลิ่นแก้ว ได้นำหนังสือและภาพถ่ายในการชุมนุมมามอบให้ เพื่อให้พนักงานสอบสวนสืบทราบผู้กระทำผิดและดำเนินคดี พยานได้มีการลงบันทึกประจำวันไว้และบันทึกคำให้การไว้

ในตอนนั้นมีคำสั่งจาก สตช. ว่าถ้ามีการกระทำความผิดเกี่ยวกับความมั่นคงฯ ให้รายงานข้อเท็จจริงเบื้องต้นต่อกองบัญชาการตำรวจนครบาล โดยที่ อานนท์ กลิ่นแก้ว ไม่ได้ร้องทุกข์กล่าวโทษ เพียงแต่ต้องการให้มีการสืบสวนว่ามีการกระทำผิดหรือไม่

พยานไม่ได้เป็นผู้ยื่นสอบถามความเห็นต่อสำนักงานอัยการ และที่ทราบ มีเพียงแต่คำแถลงการณ์เท่านั้นที่ส่งให้อัยการพิจารณา

ตอบทนายจำเลยถามค้าน

พยานจำไม่ได้ว่ามีการสืบสวนพยานนักวิชาการหรือไม่ แต่รับว่าพนักงานสอบสวนมีการสอบปากคำ คมสัน โพธิ์คง พยานจำไม่ได้ว่าเป็นผู้สอบเองหรือไม่ จำรายละเอียดไม่ได้ว่าสอบอย่างไร อาจเป็นการให้ดูแถลงการณ์ประกอบการสอบ แต่ท้ายที่สุด คมสัน โพธิ์คง มีความเห็นว่าการกระทำของจำเลยทั้งสามไม่เป็นความผิดตามมาตรา 112

ในการสอบปากคำ อานนท์ กลิ่นแก้ว ได้ให้การว่าได้มีการปรึกษา ณฐพร โตประยูร แต่พยานไม่ได้สอบณฐพร โตประยูร ต่อว่าทั้งสองคนมีความเกี่ยวข้องกันอย่างไร

ในคำให้การของอานนท์ กลิ่นแก้ว ไม่ได้ระบุว่าการกระทำของจำเลยเป็นความผิดฐานหมิ่นประมาท อาฆาตมาดร้ายกษัตริย์ แต่อย่างใด

พ.ต.ท.ปรีชา วรรณหงษ์ พนักงานสอบสวน เข้าเบิกความว่าพยานย้ายเข้ามารับช่วงในคดีนี้ช่วงปลายปี 2564 โดยรับช่วงต่อจาก พ.ต.ท.อดิศร เพื่อสะสางคดีค้างเก่า

พยานได้สอบสวนพยานบุคคล ทั้งบุคคลทั่วไปและนักวิชาการ หนึ่งในนั้นคือ คมสัน โพธิ์คง ซึ่งให้ความเห็นว่าเนื้อหาในแถลงการณ์ไม่เข้าข่าย มาตรา 112 แต่อาจผิดมาตรา 116 เนื่องจากทำให้เกิดความกระด้างกระเดื่องในหมู่ประชาชน

พยานได้ทำการตรวจสอบการใช้โซเชียลมีเดียของจำเลย พบว่ามีประวัติการเคลื่อนไหวทางการเมือง ยกเว้นของจำเลยที่สาม แต่สืบทราบว่าจำเลยที่สามเป็นนักเคลื่อนไหวในฐานะประธานภาคีนักศึกษามหิล ศาลายา

พยานยังได้สอบพยานผู้เชี่ยวชาญเพิ่มเติม คือ ไชยันต์ ไชยพร, ระพีพงษ์ ชัยยารัตน์ และ ณฐพร โตประยูร

พนักงานสอบสวนมีความเห็นว่ามีหลักฐานเพียงพอที่จะฟ้องจำเลยทั้งสาม พยานได้ให้ความเห็นว่าขณะนั้น ร.10 เป็นเพียงกษัตริย์องค์เดียว การชุมนุมดังกล่าวจึงย่อมหมายความว่า ร.10 ใช้อำนาจอย่างเบ็ดเสร็จเด็ดขาด และมีการทำให้ประชาชนกระด้างกระเดื่อง และยังต้องการให้ต่างประเทศได้เห็น จึงเลือกสถานที่ชุมนุมที่หน้าสถานทูตเยอรมนี

พยานได้ทำความเห็นเสนอต่อกองบัญชาการตำรวจนครบาล และกองฯ เห็นว่ามีพยานหลักฐานเพียงพอที่จะฟ้องตามคำเสนอ จึงทำความเห็นส่งให้พนักงานอัยการดำเนินการต่อไป

ตอบทนายจำเลยถามค้าน

พยานรับว่า ระพีพงษ์ ชัยยารัตน์ และ ณฐพร โตประยูร คือพยานบุคคลที่ อานนท์ กลิ่นแก้ว แนะนำมา

พยานไม่ได้สอบถามความเห็นทางการเมืองของพยานทุกปากว่ามีความเห็นหรือจุดยืนทางการเมืองอย่างไร พยานไม่ทราบว่าระพีพงษ์เป็นกลุ่มเดียวกับ อานนท์ กลิ่นแก้ว หรือไม่ และไม่ทราบว่า ณฐพร โตประยูร มีความเห็นไม่เห็นด้วยกับการเคลื่อนไหวเรียกร้องปฏิรูปสถาบันฯ

พยานได้สอบถามความเห็นพยานประมาณ 5 คน ซึ่งมีความเห็นว่าการกระทำดังกล่าวเป็นการแสดงความเห็นในกรอบของรัฐธรรมนูญ ไม่เป็นความผิด

พยานมองว่าการกล่าวถึง “ฝ่ายกษัตริย์นิยม” ย่อมหมายถึงการกล่าวถึง ร.10 ด้วย เนื่องจากมีคำว่า “กษัตริย์” อยู่ ส่วนคำว่า “เสมือนสมบูรณาญาสิทธิราชย์” พยานมองว่าไม่ใช่คำทั่วไป ไม่ค่อยมีใครพูดกัน

สืบพยานจำเลย

จำเลยทั้งสาม ไม่เกี่ยวข้องกับการเขียนแถลงการณ์และหนังสือที่ยื่นต่อสถานทูต ยืนยันไม่ได้มีเจตนาจะหมิ่นหรือล้มล้าง – คำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญทำให้รู้สึกเหมือนพาถอยหลังไปสู่ระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์

ธัชพงศ์ แกดำ จำเลยที่ 1 อ้างตนเป็นพยาน เบิกความเกี่ยวกับเหตุในคดีนี้ สืบเนื่องมาจากวันที่ 10 พ.ย. 2564 ที่มีคำวินิจฉัยจากศาลรัฐธรรมนูญว่าข้อเรียกร้อง 10 ข้อ นั้นเป็นการล้มล้างการปกครอง จากนั้น นักศึกษามหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ได้เชิญพยานซึ่งไม่ได้สังกัดกลุ่มใด ให้มาเป็นพิธีกรในการชุมนุมวันที่ 14 พ.ย. 2564

ในทีแรก นัดหมายการชุมนุมที่อนุสาวรีย์ประชาธิปไตย แต่ต่อมาในเวลาเที่ยงวันดังกล่าว เมื่อทราบว่ามีเจ้าหน้าที่ตำรวจมาตรึงกำลังไว้ รวมถึงมีกลุ่ม ศปปส. ที่ได้ไปดักรอกลุ่มผู้ชุมนุมบริเวณลานคนเมือง โดยกลุ่ม ศปปส. เป็นกลุ่มที่มีความเห็นต่างจากพยาน

หากยังคงไปชุมนุมในบริเวณนั้น อาจเกิดการปะทะได้ ทีมผู้จัดงานได้บอกให้พยานย้ายสถานที่พาผู้ชุมนุมไปที่หอศิลปวัฒนธรรมกรุงเทพมหานคร ในการเคลื่อนตัวไปหอศิลป์ ใช้เวลาประมาณ 4-5 ชั่วโมง เมื่อมาถึงแล้วได้จัดกิจกรรมบริเวณลานโล่งหน้าหอศิลป์ฯ

ทีมผู้จัดมาแจ้งว่าทางตำรวจขอให้ย้ายสถานที่ชุมนุม เนื่องจากกำลังจะมีขบวนเสด็จผ่านบริเวณดังกล่าว โดยทางตำรวจจะอำนวยความสะดวกให้ จากนั้นจึงมีการเคลื่อนตัวไปบริเวณสถานทูตเยอรมนี

เมื่อกลุ่มผู้ชุมนุมเคลื่อนไปที่สถานทูตเยอรมนี หน้าที่ของพยานก็สิ้นสุดแล้ว เพราะกิจกรรมต่าง ๆ ที่วางแผนไว้ได้ยกเลิกไปหมดแล้ว

พยานทราบว่ามีการยิงกระสุนยางใส่ผู้ชุมนุมบริเวณหน้าอก เนื่องจากความผิดพลาดในการประสานงานของตำรวจ ทางตำรวจที่ดูแลการชุมนุม ซึ่งรู้จักกับพยานได้ขอให้พยานไปดูแลผู้ชุมนุม ขณะเดียวกันผู้ชุมนุมก็รู้สึกเหมือนโดนเจ้าหน้าที่หลอก

พยานได้คอยบอกผู้ชุมนุมไม่ให้ใช้ความรุนแรงกับเจ้าหน้าที่ และอย่าดันกำแพงกั้น

ทีมงานได้ขอให้พยานเป็นผู้แจ้งลำดับขั้นตอนการทำกิจกรรมที่หน้าสถานทูต พยานถามถึงจุดประสงค์ของการชุมนุม จึงทราบว่าเป้าหมายหลักคือการต่อต้านคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญและคัดค้านระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ ซึ่งพยานเป็นผู้ประกาศจุดประสงค์ของการชุมนุม

พยานไม่ทราบเนื้อหาของหนังสือที่ยื่นต่อสถานทูตและเนื้อหาในแถลงการณ์ เนื่องจากไม่ได้เป็นหนึ่งในทีมงานผู้จัด

ในตอนนั้น พยานไม่ได้มีสมาธิจดจ่อกับการฟังเนื้อหาในแถลงการณ์ เพราะให้ความสำคัญกับการดูแลผู้ชุมนุม และต้องการยุติการชุมนุมให้เร็วที่สุด เพราะยิ่งค่ำยิ่งอันตราย โดยเมื่อมีการยื่นหนังสือเรียบร้อย พยานได้แจ้งให้ผู้ชุมนุมกลับบ้าน และขอบคุณเจ้าหน้าที่ตำรวจและผู้ชุมนุม

พยานมีโอกาสได้อ่านแถลงการณ์หลังจากที่โดนฟ้องคดี ม.112 แล้ว อ่านแล้วเข้าใจได้ว่าเป็นการกล่าวถึงศาลรัฐธรรมนูญและกลุ่มการเมืองที่มักแอบอ้างสถาบันกษัตริย์

คำว่า “กษัตริย์นิยม” ก็หมายถึงกลุ่มที่มักแอบอ้างสถาบันฯ ใช้อำนาจผ่านสถาบันฯ ซึ่งทำให้สถาบันฯ เสื่อมเสีย

พยานเห็นว่า คำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญในวันนั้น ทำให้เข้าใจได้ว่าสังคมไทยอยู่ในระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ ซึ่งส่งผลเสียต่อสถาบันฯ มาก

ส่วนข้อเรียกร้องในการปฏิรูปสถาบันฯ ก็สอดคล้องกับที่ สส.ก้าวไกล เคยอภิปรายในสภาถึงการแอบอ้างการใช้พระราชอำนาจ ดังนั้น จึงเป็นข้อเรียกร้องที่มีมาก่อนแล้ว

พยานยืนยันว่าไม่เคยมีเจตนาหมิ่นกษัตริย์ แต่กระทำการใด ๆ เพื่อปกป้องระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข แต่กลับต้องโดนดำเนินคดีมาตรา 112

พยานเชื่อในศาล เชื่อในระบบยุติธรรม แต่ไม่เชื่อในศาลรัฐธรรมนูญ รวมทั้งพยานมีความหวังดีต่อสถาบันฯ และเชื่อว่าระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข เป็นระบอบที่ดีที่สุดที่รักษาสัมพันธภาพระหว่างประชาชนกับสถาบันกษัตริย์ไว้ได้

ตอบอัยการถามค้าน

ในช่วงปี 2563-2564 พยานได้เข้าร่วมชุมนุมหลายครั้ง โดยมักรับหน้าที่เป็นผู้ดำเนินรายการ โดยคดีส่วนใหญ่ที่โดนดำเนินคดี ศาลพิพากษายกฟ้อง

พยานรับว่าแม้การชุมนุมดังกล่าวจะสืบเนื่องมาจากคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญ แต่ก็ไม่ได้ไปชุมนุมที่ศาลรัฐธรรมนูญ และพยานไม่ทราบเหตุผลว่าเหตุใดจึงเคลื่อนขบวนไปหน้าสถานทูตเยอรมนี

ณวรรษ เลี้ยงวัฒนา จำเลยที่ 2 อ้างตนเป็นพยาน เบิกความว่าในวันดังกล่าว พยานไม่ได้เข้าร่วมการชุมนุมมาตั้งแต่ต้น แต่ตัดสินใจเข้าร่วมเมื่อตอนผู้ชุมนุมเคลื่อนตัวมายังหอศิลป์กรุงเทพฯ เนื่องจากใกล้บริเวณที่พยานทำงานอยู่

พยานเห็นว่าคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญทำให้รู้สึกว่าประเทศไทยถูกยัดเยียดระบอบการปกครองแบบสมบูรณาญาสิทธิราชย์มาให้ เลยตัดสินใจเข้าร่วมการชุมนุม

ระหว่างการชุมนุม พยานได้ยินเสียงดัง ซึ่งคาดว่าเป็นเสียงยิงกระสุนยาง ได้มีการถามไปยังผู้จัดงาน แต่ยังคงมีคำสั่งให้เคลื่อนขบวนต่อ

ผู้จัดงานแจ้งว่าจะมีการยื่นหนังสือและอ่านแถลงการณ์ พยานจึงอาสาอ่านแถลงการณ์ โดยอ่านผ่านโทรศัพท์มือถือที่เปิดดูแถลงการณ์ที่ถูกโพสต์ลงบนเฟซบุ๊ก

เนื้อหาในแถลงการณ์ไม่มีการกล่าวถึงกษัตริย์ มีแต่พูดถึงฝ่ายกษัตริย์นิยม ยืนยันเนื้อหาไม่มีเจตนาจะล้มล้างหรือดูหมิ่นสถาบันฯ รวมถึงเนื้อหาในแถลงการณ์ไม่ได้มีการบอกให้ประชาชนออกไปทำอะไร หรือนัดหมายอะไร เมื่อชุมนุมเสร็จก็แยกย้าย

ตอบอัยการถามค้าน

พยานได้เข้าร่วมการชุมนุมในช่วงปี 2563-2564 หลายครั้ง โดยคดีที่พยานโดนดำเนินคดี ส่วนใหญ่ลงโทษปรับ ไม่ก็ยกฟ้อง

ฉัตรรพี อาจสมบูรณ์ จำเลยที่ 3 อ้างตนเป็นพยาน พยานเคยเป็นประธานกลุ่มภาคีนักศึกษา ศาลายา เคลื่อนไหวในมหาวิทยาลัยมหิดล เคยเคลื่อนไหวเพื่อให้มหาวิทยาลัยคืนค่าบำรุงการศึกษาในช่วงการระบาดของโรคโควิด-19

ในการชุมนุมวันดังกล่าว พยานไม่ได้เข้าร่วมตั้งแต่แรก มาเข้าร่วมตอนย้ายไปที่หอศิลป์กรุงเทพฯ แล้ว

พยานทราบจากผู้จัดการชุมนุมว่าต้องการคนเข้าไปยื่นหนังสือภายในสถานทูตเยอรมนี และต้องการคนที่สามารถพูดภาษาอังกฤษได้ พยานจึงอาสาเข้าไปพร้อมกับคนอื่น ๆ รวม 3 คน โดยพยานไม่รู้เนื้อหาภายในหนังสือ

เจ้าหน้าที่สถานทูตได้ถามพยานถึงจุดประสงค์ในการชุมนุม และมีการพูดคุยเรื่องความกังวลว่าศาลรัฐธรรมนูญอาจแอบอ้างใช้อำนาจของสถาบันกษัตริย์

สถานทูตเยอรมนีได้ฝากข้อความต่อผู้ชุมนุมว่า รับทราบการใช้ความรุนแรงต่อผู้ชุมนุม เพราะมีการติดตามสถานการณ์อยู่ ขอให้ผู้ชุมนุมเดินทางกลับบ้าน การพูดคุยใช้เวลาประมาณครึ่งชั่วโมง พยานจึงได้ออกมาชี้แจงสิ่งที่พูดคุยกับสถานทูตและขอให้ผู้ชุมนุมกลับบ้าน ผู้จัดเองก็แยกย้ายกันหลังจากนั้น

พยานทราบคร่าว ๆ ว่าแถลงการณ์กล่าวถึงการแอบอ้างอำนาจของสถาบันกษัตริย์ในการดำเนินการทางการเมือง และเมื่ออ่านฉบับเต็ม พบว่าเนื้อหาไม่ได้มีการยุยงหรือเชิญชวนให้ใครไปทำอะไร และไม่คิดว่าเนื้อหาเข้าข่ายความความผิด มาตรา 112

ตอบอัยการถามค้าน

ก่อนหน้านัดหมายการชุมนุมจะมีการนั่งโต๊ะแถลงหรือไม่ พยานจำไม่ได้

พยานรับว่าแม้อ่านคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญแล้ว จะทำให้รู้สึกเหมือนประเทศไทยถูกยัดเยียดระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์

ผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมาย-ภาษา ยืนยัน “กษัตริย์นิยม” ไม่ได้หมายถึงตัวกษัตริย์ – เนื้อหาในแถลงการณ์ไม่ได้ระบุตัวบุคคล ขาดองค์ประกอบความผิด ไม่เข้าข่ายมาตรา 112

เข็มทอง ต้นสกุลรุ่งเรือง อาจารย์คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย มีความเชี่ยวชาญด้านกฎหมายรัฐธรรมนูญ เบิกความให้ความเห็นว่า เมื่อได้อ่านแถลงการณ์ในคดีนี้ พยานมีความเห็นทางวิชาการว่าสำหรับตัวถ้อยคำ สื่อถึงการถอยหลังไปสู่การปกครองในระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์

คำว่า “ระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์” หมายความถึง ระบอบการปกครองที่อำนาจทั้งหมดรวมศูนย์อยู่กษัตริย์

ส่วนคำว่า “ระบอบกึ่งสมบูรณาญาสิทธิราชย์” หมายความว่าอำนาจส่วนใหญ่รวมศูนย์อยู่กษัตริย์ แต่อำนาจยังคงกระจายอยู่ในองคาพยพอื่นของรัฐบ้าง เช่น รัฐสภา ในอดีตประเทศที่เคยมีระบอบการปกครองแบบกึ่งสมบูรณาญาสิทธิราชย์คือเยอรมนี ช่วงการปกครองของจักรพรรดิไกเซอร์

ส่วนคำว่า “ฝ่ายกษัตริย์นิยม” หรือ Royalism เมื่อดูคำว่า ism แปลว่าความเชื่อ ซึ่งต้องเป็นกลุ่มบุคคล ไม่ใช่คนเดียว โดยกลุ่ม Royalism นั้น บางกลุ่มเชื่อว่าต้องมีการคืนอำนาจให้แก่กษัตริย์

ในความหมายกว้าง “กษัตริย์นิยม” หมายถึง คนที่นิยมชมชอบสถาบันกษัตริย์ได้ กลุ่มกษัตริย์นิยมนั้นมีอยู่ในทุกยุคทุกสมัย มากบ้าง น้อยบ้าง เช่น หลังเปลี่ยนแปลงการปกครองปี 2475 ก็มีกลุ่มคณะเจ้าที่อยู่ตรงข้ามกับคณะราษฎร

ยกตัวอย่างประเทศเนปาลในปัจจุบัน ตอนนี้กลุ่มกษัตริย์นิยมก็เสนอให้คืนพระราชอำนาจให้กษัตริย์

สำหรับผู้นิยมชมชอบกษัตริย์ก็มีหลายเฉด หลายระดับ มีตั้งแต่ชื่นชมในพระราชกรณียกิจ ไปจนถึงการถวายคืนพระราชอำนาจ และมีถึงขั้นปรารถนาที่จะให้ประเทศหวนคืนสู่การปกครองในระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์

ในการชุมนุมของกลุ่มพันธมิตรประชาชนเพื่อประชาธิปไตย ก็มีข้อเรียกร้องให้ถวายคืนพระราชอำนาจ ส่วนคณะรักษาความสงบแห่งชาติ และวุฒิสภาก็มีเชิดชูราชวงศ์และวิพากษ์ระบอบประชาธิปไตย

ในช่วงปี 2563-2564 ประเด็นการขยายพระราชอำนาจปรากฏขึ้นมา ซึ่งสืบเนื่องจากตั้งแต่ปี 2560 เป็นต้นมาซึ่งมีการผ่านกฎหมายหลายฉบับที่ถวายอำนาจกลับสู่กษัตริย์ เช่น พ.ร.บ.คณะสงฆ์ หรือกฎหมายถวายความปลอดภัย ซึ่งกฎหมายเหล่านี้ถูกยกนำขึ้นมาพิจารณาและผ่านอย่างรวดเร็ว

เมื่อกลับมาดูแถลงการณ์ข้อเรียกร้องของผู้ชุมนุม ปัจจุบันประเทศไทยอยู่ในระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข มีองค์ประกอบคือรัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้งและกษัตริย์ภายใต้รัฐธรรมนูญ ซึ่งอยู่ในฐานะที่ได้รับการเคารพสักการะ

การหวนกลับไปสู่ระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์จะทำให้องค์ประกอบแรกหายไป ทำให้กษัตริย์ไม่อยู่ในฐานะที่จะได้รับการเคารพสักการะเพราะต้องมีความรับผิดชอบทางการเมือง

รัฐธรรมนูญฉบับปี 2560 ระบุว่าประชาชนมีหน้าที่ปกป้องระบอบการปกครองต้องคัดค้านการเปลี่ยนแปลง

คำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญว่าด้วยการล้มล้างการปกครองนั้น คำวินิจฉัยนี้ทำให้สถาบันอยู่เหนือการเปลี่ยนแปลง ซึ่งอาจมองได้ว่าเป็นการขยายอำนาจของสถาบัน

ในทางนิติศาสตร์ การจะมีความผิดได้ ต้องมีการกระทำเกิดขึ้นก่อน การแสดงออกทางความคิดยังไม่อาจถือเป็นความผิดได้

พยานเห็นว่า แถลงการณ์ของผู้ชุมนุมจึงไม่เข้าข่ายความผิดมาตรา 112 เพราะต้องเป็นการกระทำที่พุ่งเป้าไปที่กษัตริย์ แต่ข้อความในแถลงการณ์พุ่งเป้าไปที่กลุ่มกษัตริย์นิยม จึงขาดองค์ประกอบความผิด และไม่เข้าข่ายความผิดตามมาตรา 116 เพราะต้องเข้าข่ายการกระทำที่เข้าองค์ประกอบคำว่า “ต่อต้าน”

ตอบอัยการถามค้าน

พยานรับว่าให้ความเห็นทางวิชาการโดยอ่านเพียงแถลงการณ์ฉบับเดียว และพยานไม่ได้เห็นพยานหลักฐานอื่น ๆ ในคดีนี้

พยานทราบว่าศาลรัฐธรรมนูญก่อตั้งขึ้น โดยรัฐธรรมนูญฉบับปี 2540 และพยานเคยไปเป็นพยานในชั้นศาลให้แก่จำเลยคดีการเมืองอื่น ๆ รวมถึงเป็นพยานให้กับทั้งฝั่งโจทก์ อัยการ และตำรวจ

อิสระ ชูศรี นักแปล-นักวิจัยอิสระด้านภาษาศาสตร์ เบิกความให้ความเห็นถึงเนื้อหาของแถลงการณ์ เมื่ออ่านแล้วพยานทราบว่าแถลงการณ์ฉบับนี้มีจุดประสงค์เพื่อแสดงจุดยืนทางการเมือง โดยผู้เขียนมีจุดยืนเพื่อปกป้องระบอบประชาธิปไตย และมองว่าฝั่งตรงข้ามคือผู้ลิดรอนประชาธิปไตย

แถลงการณ์ดังกล่าวไม่มีการกล่าวถึงบุคคลใด เป็นการกล่าวถึงแนวความคิดถึงฝั่งที่มีความคิดตรงกันข้ามซึ่งจะทำให้ประเทศไทยถอยหลัง โดยฝั่งผู้แถลงนั้น มีความคิดแบบก้าวหน้า

คำว่า “กษัตริย์” ในแถลงการณ์ ไม่ได้กล่าวถึงบุคคล แต่หมายถึงอำนาจซึ่งผู้เขียนคำแถลงการณ์มองเห็นในขณะนั้น

คำว่า “กษัตริย์นิยม” โดยปกติในภาษาไทย เมื่อเติมคำว่า “นิยม” ลงไป จะหมายถึง “ลัทธิ” เช่น สังคมนิยม, สาธารณรัฐนิยม โดยคำว่า “นิยม” นำมาจากคำว่า “ism” ในภาษาอังกฤษ

“กษัตริย์นิยม” กล่าวถึงความคิดความเชื่อ แต่เราไม่อาจทราบได้ว่ากษัตริย์มีความคิดอย่างไร ไม่อาจตีความไปในความหมายว่ากษัตริย์ทรงมีแนวความคิดเช่นนี้ จึงเท่ากับคือกษัตริย์นิยมได้

“ฝ่ายกษัตริย์นิยม” จึงหมายถึงใครก็ตามที่นิยมแนวคิดนี้ ไม่ได้เจาะจงบุคคลใดโดยตรง แต่หมายถึงผู้ที่นิยมในแนวคิดนี้

ในแถลงการณ์ไม่ได้กล่าวถึงตัวกษัตริย์ แต่ก็เป็นไปได้ถ้าบุคคลใดฟังแล้วตีความตามประสบการณ์ของตัวเอง แล้วอาจคิดว่าเนื้อหาหมายถึงตัวกษัตริย์

“กึ่งสมบูรณาญาสิทธิราชย์” ในแถลงการณ์ ไม่ได้ระบุชัดเจนว่ามีนิยามอย่างไร แต่เริ่มจากการเอา “สมบูรณาญาสิทธิราชย์” เป็นที่ตั้ง และกล่าวว่าประเทศถอยหลัง แต่ไม่อาจระบุแน่ชัดได้ว่าหมายความอย่างไร

แถลงการณ์ดังกล่าวไม่ได้ระบุถึงตัวบุคคล จึงไม่ใช่การหมิ่นประมาท อาฆาต มาดร้ายใคร ส่วนคำว่า “ประเทศไทยสมัย ร.10 ต่างจากสมัย ร.9” นั้น ในท่อนนี้ ความสำคัญคือคำว่า “สมัย” ในภาษาไทยคำสำคัญจะอยู่ข้างหน้า และเป็นปกติที่จะพูดถึงช่วงเวลา เหตุการณ์ต่าง ๆ โดยอิงกับรัชสมัยของกษัตริย์

ตอบอัยการถามค้าน

พยานเห็นว่า การเขียนแถลงการณ์ดังกล่าว ไม่ใช่เป็นการเขียนอย่างรัดกุม เป็นการเขียนแถลงการณ์ทางการเมืองโดยทั่วไป ไม่ได้ใช้ภาษาเหมือนกับนักวิชาการ ที่จะเขียนอย่างเป็นระบบระเบียบกว่านี้

พยานอ่านคำแถลงการณ์ดังกล่าว ไม่เห็นเจตนากระทบพระมหากษัตริย์ แต่ประสบการณ์ของผู้ฟังที่ต่างกันไป อาจตีความว่าหมายถึงกษัตริย์ได้