“เก็ท โสภณ” เขียนถึง พ.ร.บ.สังคมสันติสุขฯ ท่ามกลางข้อยกเว้น ม.112 และผู้ต้องขังทยอยถูกคุมขังเพิ่ม

เมื่อวันที่ 6 พ.ย. 2569 “เก็ท” โสภณ สุรฤทธิ์ธำรง นักกิจกรรมกลุ่มโมกหลวงริมน้ำ และผู้ต้องขังในคดีมาตรา 112 ที่ถูกคุมขังในเรือนจำพิเศษกรุงเทพฯ เขียนบทความในหัวข้อ “สันติสุขในระบอบประชาธิปไตย” โดยเล่าถึงสถานการณ์ที่มีผู้ต้องขังมาตรา 112 เข้าเรือนจำเพิ่มขึ้นอีก และเขียนถึงกฎหมายนิรโทษกรรมคดีทางการเมืองที่ชื่อว่า พ.ร.บ.สร้างเสริมสังคมสันติสุข ซึ่งมีผลบังคับใช้

เก็ทให้ความเห็นว่า “สันติสุข” คงไม่เกิดขึ้นอย่างสมบูรณ์ ด้วยการสร้างเสริมผ่านกฎหมายฉบับเดียว ในท่ามกลางข้อยกเว้นต่อมาตรา 112 และปัญหาเรื่องเสรีภาพในสังคมไทย คำว่า “สันติสุข” สำหรับเขา ไม่ใช่การอยู่อย่างเงียบ ๆ โดยไม่ขัดแย้งกัน ทำให้คนคิดเหมือน ๆ กัน แต่คือการอยู่ร่วมกันโดยการยอมรับความหลากหลายไม่ว่าจะเห็นด้วยหรือไม่ โดยไม่ทำร้ายคุกคามใครที่เห็นต่างจากเรา

—————————–

สันติสุขในระบอบประชาธิปไตย

เมื่อช่วงปลายเดือนตุลาคมถึงต้นเดือนพฤศจิกายน เกิดเรื่องราวแย่ ๆ ขึ้นหลายเรื่อง มีจำเลยคดี 112 ถูกส่งเข้ามาทั้งที่เรือนจำพิเศษกรุงเทพฯ และทัณฑสถานหญิงกลางเพิ่มอีก ผมขอส่งความห่วงใยไปให้พวกเขาด้วย

เมื่อไม่กี่เดือนก่อน ผมส่งจดหมายไป “พี่อาย ทะลุแก๊ส” แต่ยังไม่ได้รับจดหมายตอบกลับ ไม่รู้ว่าส่งถึงพี่อายแล้วหรือยัง อีกไม่กี่วันถัดมา แอมป์และครูใหญ่ ก็ออกไปฟังผลคำพิพากษาคดี 112 ที่ศาลจังหวัดธัญบุรี แอมป์กลับมาพร้อมตัวเลขในกระเป๋าเพิ่มขึ้นอีก 4 ปี แอมป์เล่าว่าตอนนี้ณัฐกำลังรอยื่นประกันอยู่ใต้ถุนศาล คืนนั้นผมและเพื่อนอีกหลายคนข้างในอดห่วงไม่ได้ พวกเรานั่งล้อมวงคุยกันรอลุ้นว่าพรุ่งนี้จะมีข่าวว่าณัฐได้ประกันตัว

วันศุกร์ในสัปดาห์เดียวกัน แอมป์และพี่อานนท์ออกศาลไปฟังคำพิพากษาคดี 112 อีกคดี เป็นคดีชุมนุมหน้า SCB ทั้งคู่กลับมาพร้อมตัวเลขในกระเป๋า 2 ปี 8 เดือน ได้ทราบข่าวว่าบอยและตี้กำลังรอประกันตัวอยู่ใต้ถุนศาล คืนนั้นเราก็ต้องมานั่งลุ้นกันอีกว่าเพื่อนทั้งสองจะได้ประกันตัวไหม เช้าวันถัดมาผมรีบไปถามผู้คุมว่ามีคดี 112 เข้ามาเพิ่มไหม แล้วก็ได้รับคำตอบว่า “มี”

ในประเทศที่ปกครองด้วยความมืดและความกลัว การหมั่นเติมกำลังใจเพื่อหล่อเลี้ยงไฟแห่งความความหวัง แม้ต้องทำซ้ำ ๆ แต่ก็เป็นความจำเป็นต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพสังคมให้เป็นประชาธิปไตยที่เต็มใบ

ในสังคมประชาธิปไตยการพูดคุยกันได้อย่างอย่างจริงใจและนำเสนอข้อมูลอย่างตรงไปตรงมา ต้องทำได้อย่างปลอดภัย ไทยเป็นเช่นนั้นหรือไม่ เราต่างรู้กันอยู่

ผู้ครองอำนาจนำได้กำหนดนิยามคำว่า “ความมั่นคง” “ความสงบ” “สันติสุข” ผ่านโครงสร้างสังคม พร้อมกันกับปฏิบัติการทางวัฒนธรรม จนทำให้สังคมตกอยู่ภายใต้มายาคติที่ว่า หากอยากอยู่อย่างผาสุกสงบ ก็จงเงียบซะ จงอยู่อย่างเจียมตัว อย่าพูดถึงหัวข้อที่เปราะบาง อย่าก่อบทสนทนาที่จะนำไปสู่การถกเถียง หรือความเห็นต่างจะนำมาซึ่งความขัดแย้งวุ่นวาย

มายาคติดังกล่าวหลอกหลอนเราตั้งแต่วัยเยาว์ ผู้ใหญ่มักพูดอย่างสวยหรูให้เด็ก ๆ มีความคิดอย่างสร้างสรรค์ กล้าแสดงออก คิดนอกกรอบ แต่เมื่อเด็กแสดงความเห็นแตกต่างจากแนวทางที่ผู้ใหญ่วางไว้ ก็จะถูกกล่าวหาว่าก้าวร้าว เมื่อเราโตขึ้นขีดจำกัดของเสรีภาพก็ยิ่งเห็นชัดขึ้น ประเด็นสังคมหรือการเมืองเป็นเรื่องอ่อนไหว สำหรับการพูดถึงโครงข่ายอำนาจของชนชั้นปกครองยิ่งแล้วใหญ่ ถ้าประชาชนข้ามเส้นขีดจำกัดเสรีภาพที่ผู้มีอำนาจตีกรอบไว้ ก็จะถูกคุกคามถูกดำเนินคดี การเมืองจึงกลายเป็นเรื่องเปราะบางในสังคมไทย “อำนาจอธิปไตยของปวงชน” เป็นคำกล่าวที่ดูเหมือนอยู่ในทฤษฎี

พ.ร.บ.สร้างเสริมสังคมสันติสุขฯ ที่เพิ่งประกาศใช้ มีผลให้คดีทางการเมืองได้รับนิรโทษกรรมตั้งแต่ปี พ.ศ. 2548 ถึงปี 2568 ผมได้อ่าน พ.ร.บ. ฉบับนี้ ไปจนถึงหมายเหตุและบัญชีแนบท้าย ก็เข้าใจได้ว่า พ.ร.บ. ฉบับนี้ หวังเป็นหนึ่งในเครื่องมือในการสร้างความยุติธรรมช่วงเปลี่ยนผ่าน (Transitional Justice)

ตามกรอบเวลาของกฎหมายฉบับนี้อำนาจรัฐบาลไทยมีการผันเปลี่ยนตั้งแต่การเข้าสู่อำนาจผ่านกระบวนการเลือกตั้ง การยึดอำนาจด้วยวิธีรัฐประหาร เลือกตั้ง รัฐประหาร ผลัดกันไป จริงอยู่ที่ตลอดช่วง 20 ปีที่ผ่านมาประชาชนมีสำนึกยอมรับความหลากหลายมากขึ้น จริงอยู่ที่ประชาชนจำนวนมากที่ออกมาใช้เสรีภาพในการแสดงออกทางการเมืองถูกดำเนินคดีและสมควรได้รับนิรโทษกรรม แต่ไม่จริงที่ “สันติสุข” จะเกิดขึ้นอย่างเบ็ดเสร็จสมบูรณ์ ด้วยการสร้างเสริมผ่านกฎหมายฉบับเดียว

หลังจาก พ.ร.บ.สร้างเสริมสังคมสันติสุขฯ ประกาศใช้ หลายคนให้ความสนใจว่ามาตราไหนบ้างที่ได้รับการนิรโทษกรรม อย่างไรก็ตามผมเห็นว่าส่วนที่น่าสนใจและควรนำสารัตถะไปอภิปรายต่ออีกส่วนนึง คือ “ หมายเหตุ” ของ พ.ร.บ. ฉบับนี้ ว่ามีที่มาอย่างไร

การเคลียร์คดีเป็นการแก้ปัญหาเฉพาะกิจ แต่การแก้ไขปัญหาอย่างยั่งยืน คือการทำความเข้าใจใหม่ถึงนิยาม “ความสงบ” สันติสุขไม่ใช่การอยู่อย่างเงียบ ๆ ในสังคมที่อยู่ร่วมกันหมู่มาก เป็นไปไม่ได้อยู่แล้วที่จะให้ทุกคนคิดเหมือนกัน การอยู่ร่วมกันโดยการยอมรับความหลากหลายไม่ว่าจะเห็นด้วยหรือไม่ โดยไม่ทำร้ายคุกคามใครที่เห็นต่างจากเรา นี่คือหลักการในระบอบประชาธิปไตยที่สังคมควรยึดถือ

ยิ่งกว่านั้นการแสดงออกที่แตกต่างหลากหลายทางแนวคิด จะนำไปสู่การค้นหาแนวทางแก้ปัญหาและพัฒนาสังคมต่อไป เอาเข้าจริงระบอบแบบไหนกันที่บังคับกดผู้คนให้ศิโรราบอย่างเชื่อง ๆ เพื่อความสงบสุขและความมั่นคง

อีกรหัสนึงที่ผมพบใน พ.ร.บ. ฉบับดังกล่าวคือ “112” ที่จะพูดต่อไปนี้หากคุณมีอคติก็คงรีบสวนมาว่า “ก็เพราะคุณไม่ได้นิรโทษกรรมใช่ไหมล่ะ” อะไรทำนองนี้ แต่สำหรับคนที่ละอคติพร้อมรับฟังเหตุผล ก็คงพอจะอ่านจดหมายฉบับนี้ต่อไปได้

ผมสังเกตว่าการที่ ม.112 ไม่ถูกรวมในนิรโทษกรรม สะท้อนถึงความเข้าใจหรือความพยายามทำความเข้าใจว่าสถาบันกษัตริย์ไม่ได้อยู่ในการเมือง เมื่อสถาบันกษัตริย์ไม่ได้อยู่ในการเมือง คดีที่เป็นข้อพิพาทต่อสถาบันกษัตริย์จึงไม่ใช่เรื่องการเมือง กระบวนการคิดแบบดังกล่าวน่าจะมาจากแนวคิดที่ว่า “กษัตริย์อยู่เหนือการเมือง”

หากมองว่าการเมืองเป็นเรื่องของความสัมพันธ์ทางอำนาจในสังคม การที่กษัตริย์อยู่เหนือการเมืองนั้นหมายความว่ากษัตริย์ไม่อยู่ในหรือไม่เกี่ยวข้องกับการเมืองจริงหรือ? หลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พระราชอำนาจพระมหากษัตริย์ถูกจำกัด ลดทอน ในช่วงของคณะราษฎร แต่หลังการรัฐประหาร พ.ศ. 2490 พระราชอำนาจก็แผ่ขยายกว้างและสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง ประเทศไทยมีประชาธิปไตย “อันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข” ครั้งแรกในรัฐธรรมนูญ 2490 มีการนำพระราชพิธีต่าง ๆ กลับมาปฏิบัติ มีการย้ายวันชาติจากวันที่ 24 มิถุนายน มาเป็นวันที่ 5 ธันวาคม เราเพิ่งมีวันพ่อแห่งชาติ วันแม่แห่งชาติ มีนายกรัฐมนตรีพระราชทานในยุค ร.9 3 คน ได้แก่ สัญญา ธรรมศักดิ์ (หลังเหตุการณ์ 14 ตุลา 2516) ธานินทร์ กรัยวิเชียร (หลังเหตุการณ์ 6 ตุลา 2519) และอานันท์ ปันยารชุน (หลังเหตุการณ์พฤษภา 2535)

ในช่วงทศวรรษ 2540 ถึง 2550 เกิดปรากฏการณ์ “ตุลาการภิวัฒน์” ที่ให้ฝ่ายตุลาการไปจัดแจงฝ่ายบริหาร และหลังรัฐประหาร 2557 มีการประกาศใช้กฎหมายขยายพระราชอำนาจ ซึ่งช่วงดังกล่าวอยู่ในรอบเวลาการนิรโทษกรรมตาม พ.ร.บ.สร้างเสริมสังคมสันติสุข งบประมาณสถาบันกษัตริย์นั้นมีการพิจารณาผ่านรัฐสภาซึ่งงบดังกล่าวมาจากภาษีประชาชน จากที่กล่าวไป ผมก็ขอตั้งคำถามว่า “พระมหากษัตริย์อยู่เหนือการเมือง” นั้นมีความหมายว่าหลุดพ้นไปจากมณฑลการเมืองไปเลยใช่หรือไม่?

อย่างไรก็ตาม ปัญหาทั้งหมดทั้งมวลของประเทศนี้ไม่ได้ติดอยู่เพียงว่า เราพูดถึงสถาบันได้เท่าไรเท่านั้น แต่รากเหง้าของปัญหามันมาจากการที่เรามีเสรีภาพที่จะพูดคุยกันได้อย่างจำกัด ประชาชนจำนวนมากถอดใจ ทั้งต่อเรื่องการเมืองและความเป็นเจ้าของประเทศ เพราะถ้าเราเป็นเจ้าของประเทศจริง ทำไมเราถึงพูดกันอย่างจริงใจ หันหน้าแก้ปัญหาอย่างตรงไปตรงมาไม่ได้ มันทำให้เรารู้สึกว่าประเทศนี้เป็นของผู้มีอำนาจไม่ใช่ของเรา

อย่างไรซะ ผมก็ขอหยิบคำพูดที่แม้วันนี้จะเป็นเพียงเรื่องในทฤษฎีมาพูดซ้ำและย้ำอีกครั้งว่า “อำนาจอธิปไตยเป็นของปวงชน” สันติสุขไม่มีทางได้มาจากการแก้ปัญหาอย่างขอไปที เราจำเป็นต้องมีเสรีภาพมากกว่านี้ที่จะพูดถึงปัญหาให้ไปถึงต้นตอ และแน่นอนว่าสันติสุขนั้นจะต้องได้มา เพราะเราสามารถพูดเรื่องต่าง ๆ ตามเสรีภาพได้อย่างปลอดภัย เมื่อนั้นคำพูดที่อยู่ในทฤษฎีก็จะปรากฏเป็นจริงได้ในทางปฏิบัติ

โสภณ สุรฤทธิ์ธำรง

สำหรับ เก็ท โสภณ เป็นบัณฑิตจากภาควิชารังสีเทคนิค คณะแพทยศาสตร์วชิรพยาบาล มหาวิทยาลัยนวมินทราธิราช เขาถูกคุมขังมาตั้งแต่วันที่ 24 ส.ค. 2566 ถูกดำเนินคดีตามมาตรา 112 จำนวน 4 คดี โดยถูกลงโทษจำคุกรวมกัน 10 ปี

ร่วมเขียนจดหมายถึงเก็ท โดยฝากถึง “โสภณ สุรฤทธิ์ธำรง แดน 4 เรือนจำพิเศษกรุงเทพมหานคร เลขที่ 33 ถนนงามวงศ์วาน แขวงลาดยาว เขตจตุจักร กรุงเทพฯ 10900” หรือเขียนจดหมายออนไลน์ผ่านโครงการ Free Ratsadon โดยแอมเนสตี้อินเตอร์เนชั่นแนล