กมธ.พัฒนาการเมืองฯ สว. จี้ คกก.สร้างเสริมสังคมสันติสุข หลังบังคับใช้ พ.ร.บ. เกือบ 90 วัน คดียังติดขัด หน่วยงานรัฐยังไม่ทำงานเชิงรุก

เมื่อวันที่ 19 พ.ย. 2569 เวลา 13.00 น. ที่รัฐสภา คณะกรรมาธิการการพัฒนาการเมือง การมีส่วนร่วมของประชาชน สิทธิมนุษยชน สิทธิ เสรีภาพ และการคุ้มครองผู้บริโภค วุฒิสภา มีประชุมพิจารณาแนวทางการดำเนินงานของคณะกรรมการสร้างเสริมสังคมสันติสุข เพื่อให้บรรลุตามความมุ่งหมายของ พ.ร.บ.สร้างเสริมสังคมสันติสุข พ.ศ. 2569 โดยมีตัวแทนจากสำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี, สำนักงานปลัดกระทรวงยุติธรรม, สำนักงานศาลยุติธรรม, กรมราชทัณฑ์, ศูนย์ทนายความเพื่อสิทธิมนุษยชน, แอมเนสตี้ อินเตอร์เนชันแนล ประเทศไทย, เครือข่ายนิรโทษกรรมประชาชน และสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร เข้าชี้แจงความคืบหน้าและปัญหาในการบังคับใช้กฎหมาย โดยมี ผู้ช่วยศาสตราจารย์นิฟาริด ระเด่นอาหมัด รองประธานคณะกรรมาธิการคนที่หนึ่ง เป็นประธานการประชุม

แม้ พ.ร.บ.สร้างเสริมสังคมสันติสุข พ.ศ. 2569 มีผลบังคับใช้มาแล้วเกือบ 90 วัน  แต่ยังมีข้อจำกัดสำคัญทั้งด้านการประสานงาน การตีความกฎหมาย การริเริ่มยุติคดีของหน่วยงานยุติธรรม และการเข้าถึงสิทธิของประชาชน 

ทางสำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรีเปิดเผยว่ามีคำร้องเข้าสู่ระบบราว 60 เรื่อง พิจารณาแล้ว 8 เรื่อง ขณะที่ส่งหนังสือเวียนถึง 762 หน่วยงานทั่วประเทศ แต่มีรายงานกลับเพียง 11 หน่วยงาน ขณะที่ศูนย์ทนายฯ สะท้อนปัญหาความล่าช้าของศาล การตีความไม่ตรงกัน และตำรวจ-อัยการยังไม่ยุติคดีอย่างเป็นรูปธรรม ด้านคณะกรรมาธิการและภาคประชาสังคมเสนอเร่งพิจารณามาตรการอื่นนอกเหนือจากนิรโทษกรรม ทั้งสิทธิประกันตัว การพักโทษ การคุมขังนอกเรือนจำ และการจัดสถานที่คุมขังเฉพาะคดีการเมือง

เทวฤทธิ์ มณีฉาย สมาชิกวุฒิสภาและโฆษกคณะกรรมาธิการฯ ตั้งคำถามถึงแนวนโยบายและทิศทางการทำงานของคณะกรรมการสร้างเสริมสังคมสันติสุข ซึ่งมีกรอบเวลาการปฏิบัติงาน 180 วัน และสามารถขยายเวลาได้อีก 2 ครั้ง ครั้งละ 90 วัน โดยขณะนี้คณะกรรมการได้ประชุมไปแล้ว 2 ครั้ง จึงต้องการทราบความคืบหน้าและแนวทางการติดตามการดำเนินงานให้เป็นรูปธรรม โดยมีสำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี และสำนักงานปลัดกระทรวงยุติธรรม เป็นผู้ชี้แจงแทนปกรณ์ นิลประพันธ์ รองนายกรัฐมนตรี และประธานคณะกรรมการสร้างเสริมสังคมสันติสุข 

โรจน์ วราพรมงคลกุล ผู้อำนวยการกองกฎหมายและระเบียบกลาง สำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี ชี้แจงว่า คณะกรรมการได้มีการประชุมแล้ว 2 ครั้ง หลังจากประชุมครั้งแรก (วันที่ 21 ก.ย. 2569) ได้แต่งตั้งคณะอนุกรรมการ 2 ชุด ได้แก่ คณะอนุกรรมการกลั่นกรองเรื่อง และคณะอนุกรรมการประชาสัมพันธ์และจัดทำแผนบำบัดฟื้นฟู และครั้งล่าสุดมีการประชุมเมื่อวันที่ 17 พ.ย. 2569 ปัจจุบันคณะกรรมการได้พิจารณาเรื่องคำขอเบ็ดเสร็จ 8 เรื่อง จากเรื่องที่มีการยื่นคำขอมายังคณะกรรมการประมาณ 60 เรื่อง

สำหรับคณะอนุกรรมการกลั่นกรองเรื่อง มีหน้าที่ตรวจสอบคำร้องและเอกสารประกอบ หากข้อมูลไม่ครบถ้วนจะประสานไปยังหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เช่น ศาล อัยการ ตำรวจ และกรมสอบสวนคดีพิเศษ (DSI) เพื่อพิจารณาว่าหน่วยงานเหล่านั้นสามารถใช้อำนาจตามกฎหมายดำเนินการได้เองหรือไม่ หากยังมีข้อกฎหมายหรือข้อเท็จจริงที่ต้องวินิจฉัย จึงจะส่งเรื่องกลับมายังคณะอนุกรรมการและคณะกรรมการชุดใหญ่ 

ทั้งนี้ คณะอนุกรรมการกลั่นกรองเรื่องได้มีการประชุมไปแล้ว 1 ครั้ง ได้พิจารณาเรื่องที่ส่งมายังคณะกรรมการรวมทั้งสิ้น 8 เรื่อง แบ่งเป็นเรื่องที่ศาลส่งมา 5 เรื่อง ประชาชนยื่นคำร้อง 1 เรื่อง และกรมสอบสวนคดีพิเศษ (DSI) ส่งมาอีก 2 เรื่อง โดยมี 1 เรื่องที่คณะอนุกรรมการฯ เห็นสมควรเสนอให้คณะกรรมการสร้างเสริมสังคมสันติสุขชุดใหญ่พิจารณาต่อไป

สำหรับเรื่องที่ศาลส่งมาทั้ง 5 เรื่องนั้น เป็นกรณีที่เกิดขึ้นก่อนที่คณะกรรมการจะมีหนังสือแจ้งแนวทางให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องสามารถใช้ดุลพินิจดำเนินการตาม พ.ร.บ.สร้างเสริมสังคมสันติสุขฯ ได้โดยตรง ทำให้ในช่วงแรกศาลได้ส่งเรื่องมายังคณะกรรมการเพื่อพิจารณา อย่างไรก็ตาม ภายหลังจากที่หน่วยงานได้รับหนังสือแจ้งแนวทางดังกล่าว ศาลสามารถใช้ดุลพินิจพิจารณาและดำเนินการตามกฎหมายได้เอง

เมื่อพิจารณารายละเอียดพบว่า ในจำนวน 5 เรื่องดังกล่าว เป็นเรื่องจากศาลอาญากรุงเทพใต้ 4 เรื่อง โดยศาลมีคำวินิจฉัยให้ยุติคดี 2 เรื่อง และยกคำร้อง 2 เรื่อง ส่วนอีก 1 เรื่องเป็นกรณีจากศาลจังหวัดพัทยา ซึ่งส่งเรื่องมาก่อนที่จะมีหนังสือแจ้งแนวทางปฏิบัติ แต่ภายหลังเมื่อได้รับหนังสือแล้ว ศาลได้พิจารณาว่าคดีเข้าเงื่อนไข

ทั้งนี้ ผลการพิจารณาเรื่องที่ศาลส่งมายังคณะกรรมการทั้ง 5 เรื่อง ศาลพิจารณาให้มีผู้ได้รับสิทธิ 3 เรื่อง และไม่ได้รับสิทธิ 2 เรื่อง 

โรจน์ยังระบุว่า การประชุมคณะกรรมการชุดใหญ่ครั้งที่สองเมื่อวันที่ 17 พ.ย. 2569 ได้มีคำวินิจฉัยไปแล้ว 2 เรื่อง โดยเรื่องหนึ่งเป็นคำร้องจากพื้นที่ชายแดนภาคใต้ ของศาลจังหวัดปัตตานี ซึ่งกรรมการวินิจฉัยว่าไม่เข้าเงื่อนไข และอีกเรื่องเป็นข้อเสนอของ สว.เทวฤทธิ์ ซึ่งคณะกรรมการรับทราบ พร้อมมอบหมายให้ผู้แทนคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) ซึ่งเป็นหนึ่งในกรรมการ นำประเด็นไปดำเนินการต่อในส่วนที่เกี่ยวข้อง

ส่วนคณะอนุกรรมการประชาสัมพันธ์ ได้วางกรอบการสื่อสารเพื่อสร้างความเข้าใจเกี่ยวกับหลักเกณฑ์และสิทธิของผู้ที่เข้าข่ายได้รับประโยชน์ตามกฎหมาย โดยมีการตั้งคณะทำงานประชาสัมพันธ์ร่วมกันระหว่างกระทรวงยุติธรรม สำนักนายกรัฐมนตรี และกรมประชาสัมพันธ์ เพื่อผลิตสื่อเผยแพร่ต่อสาธารณะ 

โรจน์ วราพรมงคลกุล ผู้แทนสำนักงานปลัดสำนักนายกรัฐมนตรี ชี้แจงว่า ภายหลังการประชุมคณะกรรมการชุดใหญ่ครั้งแรก ได้มีมติแจ้งเวียนไปยังหน่วยงานในกระบวนการยุติธรรมทั่วประเทศ เพื่อให้รับทราบว่าหากคดีใดเข้าหลักเกณฑ์ตาม พ.ร.บ.สร้างเสริมสังคมสันติสุข และมีข้อเท็จจริงเพียงพอ หน่วยงานที่มีอำนาจสามารถดำเนินการตามกฎหมายได้ทันที 

วรมน รามางกูร ผู้พิพากษาศาลชั้นต้นประจำสำนักประธานศาลฎีกา ชี้แจงว่า หลังจาก พ.ร.บ.สร้างเสริมสังคมสันติสุข มีผลบังคับใช้เมื่อวันที่ 24 ส.ค. 2569 ศาลฎีกาได้มีหนังสือลงวันที่ 10 ก.ย. 2569 และศาลอุทธรณ์มีหนังสือลงวันที่ 11 ก.ย. 2569 ซึ่งสำนักงานศาลได้มีหนังสือเวียนหน่วยงานในสังกัดทั่วประเทศแล้วว่าคดีที่อยู่ในการพิจารณาของศาลนั้นสามารถดำเนินการได้ทันที ซึ่งเริ่มดำเนินการก่อนที่คณะกรรมการจะเริ่มประชุมครั้งแรก

ศศินันท์ ธรรมนิฐินันท์ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร แสดงความกังวลว่าการดำเนินงานของคณะกรรมการและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องยังล่าช้า ทั้งที่ พ.ร.บ. มีผลบังคับใช้มาเกือบ 90 วันแล้ว และคณะกรรมการมีกรอบเวลาจำกัด ตามหลักการที่เข้าใจในเจตนารมณ์ที่ร่างกฎหมายคือหากคดีอยู่ในบัญชีแนบท้ายและไม่เข้าข้อยกเว้นตามมาตรา 3 หน่วยงานในกระบวนการยุติธรรมควรดำเนินการตามผลของกฎหมายได้ทันที ไม่ว่าจะเป็นตำรวจ อัยการ หรือศาล แต่หากคดีไม่ได้อยู่ในบัญชีแนบท้ายหรือมีประเด็นต้องวินิจฉัยก็ส่งไปยังคณะกรรมการฯ

ศศินันท์ระบุถึงปัญหาที่เกิดขึ้นว่า แม้บางคดีจะอยู่ในบัญชีแนบท้ายแล้ว ศาลก็ยังไม่ได้ดำเนินการยุติคดีโดยอัตโนมัติ ขณะที่ในชั้นตำรวจยังไม่มีความคืบหน้าอย่างชัดเจน จึงกังวลว่าหากหน่วยงานต่าง ๆ ยังคงรอความชัดเจนจากกันไปมา จะกลายเป็นภาระต่อประชาชนและทำให้การดำเนินการล่าช้าออกไปอีก

พิสิษฐ์ อภิวัฒนาพงศ์ เลขานุการคณะกรรมาธิการฯ ตั้งคำถามเพิ่มเติมว่า คณะกรรมการได้ส่งหนังสือเวียนไปยังหน่วยงานต่าง ๆ แล้วหรือไม่ และเหตุใดจึงยังมีคำร้องเข้ามาเพียงประมาณ 60 เรื่อง ทั้งที่คดีที่อาจเข้าข่ายมีจำนวนมากและอาจไม่ทันกรอบเวลาของคณะกรรมการ

โรจน์ วราพรมงคลกุล ชี้แจงว่า ศาล อัยการ และตำรวจได้ดำเนินการไปเยอะ แต่ตอนนี้อยู่ระหว่างรวบรวมข้อมูลว่ามีการดำเนินการไปเท่าไหร่ เนื่องจากตอนที่มีการส่งหนังสือเวียนแจ้งไปก็ได้แจ้งไปว่าให้มีการรายงานมาด้วย แต่ ณ ตอนนี้ยังไม่มีข้อมูลสถิติรายงานมาประชาสัมพันธ์ได้

โรจน์ระบุว่า ได้มีการส่งหนังสือเวียนไปยังหน่วยงานทั่วประเทศจำนวน 762 หน่วยงาน แต่มีหน่วยงานรายงานกลับมาว่ามีเรื่องที่ต้องดำเนินการตาม พ.ร.บ. เพียง 11 หน่วยงาน และยังไม่มีการแจกแจงรายละเอียดจำนวนคดีที่ดำเนินการไปแล้วอย่างครบถ้วน จึงเตรียมทำหนังสือติดตามให้รายงานข้อมูลเพิ่มเติม

สำหรับปัญหาในทางปฏิบัติเรื่องการลบประวัติอาชญากรรมและลบลายนิ้วมือตามมาตรา 8 ซึ่งยังไม่มีความชัดเจนว่าหน่วยงานใดจะเป็นผู้ดำเนินการ ด้าน ร.ต.อ.สุรวุฒิ รังไสย์ รองอธิบดีกรมราชทัณฑ์ ระบุว่าคณะอนุกรรมการฯ ได้เสนอให้คณะกรรมการชุดใหญ่มอบอำนาจหรือออกหนังสือรับรองสิทธิ เพื่อแก้ไขปัญหาสุญญากาศดังกล่าว ซึ่งประธานในที่ประชุมได้กำชับให้คณะกรรมการชุดใหญ่เร่งชี้แจงความชัดเจนว่าหน่วยงานใดจะเป็นผู้รับผิดชอบหลัก

สุดารัตน์ จงสุขกลาง ตัวแทนศูนย์ทนายความเพื่อสิทธิมนุษยชน สะท้อนปัญหาการดำเนินการตาม พ.ร.บ.ว่า ภาระสำคัญยังตกอยู่กับผู้ถูกดำเนินคดี ซึ่งต้องยื่นคำร้องต่อศาลด้วยตนเอง แทนที่หน่วยงานในกระบวนการยุติธรรมจะริเริ่มดำเนินการยุติคดีให้ตามอำนาจหน้าที่ และหลังจากยื่นคำร้องแล้ว ยังพบความล่าช้าจากขั้นตอนการรอคู่ความยื่นคัดค้าน และการส่งเรื่องให้ศาลสูงพิจารณา ซึ่งบางคดีใช้เวลาหลายเดือนโดยยังไม่มีคำสั่งออกมา

นอกจากนี้ ยังมีกรณีที่ศาลอ่านคำพิพากษาไปก่อนโดยไม่รอการพิจารณาคำร้องนิรโทษกรรม รวมถึงกรณีที่ศาลมีคำสั่งว่าไม่เข้าเงื่อนไขตาม พ.ร.บ. แต่ไม่ได้ให้เหตุผลอย่างชัดเจน เช่น คดีดูหมิ่นศาล และคดีชุมนุมบริเวณสถานทูตเมียนมา ขณะเดียวกัน ในส่วนของตำรวจและอัยการ ยังไม่ปรากฏการดำเนินการสั่งยุติคดีอย่างเป็นรูปธรรม 

พูนสุข พูนสุขเจริญ ทนายความศูนย์ทนายความเพื่อสิทธิมนุษยชนและเครือข่ายนิรโทษกรรมประชาชน กล่าวเพิ่มเติมในกรณีการตีความของศาล ที่พบว่าศาลอาญากรุงเทพใต้พิจารณานิรโทษกรรมคดีดูหมิ่นศาลว่าไม่เข้าเงื่อนไข ซึ่งตั้งข้อสังเกตไว้ว่าศาลเป็นผู้เสียหายเองหรือไม่ และถ้าหากเกิดกรณีเช่นนี้ก็เป็นข้อท้าทายว่า ถ้าหากศาลเห็นว่าไม่เข้าข่ายแล้ว คณะกรรมการมีความกล้าเพียงพอหรือไม่ที่จะวินิจฉัยว่าคดีนี้เป็นคดีทางการเมือง

อีกปัญหาที่น่ากังวลคือคดีที่อยู่ในชั้นอุทธรณ์และฎีกา ซึ่งยังไม่ชัดเจนว่าศาลมีช่องทางพิเศษเพื่อเร่งรัดการพิจารณาคำร้องตาม พ.ร.บ.ฉบับนี้หรือไม่ เพราะบางคดีแม้เป็นเพียงคำร้องขอถอนอุทธรณ์ก็ใช้เวลาถึง 6-7 เดือน หากการพิจารณายังคงใช้ช่องทางปกติเหมือนคดีทั่วไป อาจใช้เวลานานจนเกินกรอบเวลา 360 วัน (ระยะเวลาสูงสุดของคณะกรรมการเมื่อรวมการขยายเวลา 2 ครั้งแล้ว) และอาจทำให้ประชาชนเสียโอกาสในการใช้กลไกของคณะกรรมการต่อไป

ประเด็นถัดมา พูนสุขเสนอให้คณะกรรมการทำงานเชิงรุกกับตำรวจและอัยการ เพื่อส่งเสริมให้หน่วยงานริเริ่มรวบรวมคดีทางการเมืองและดำเนินการยุติคดีได้เอง โดยเฉพาะตำรวจ ซึ่งเป็นหน่วยงานที่ใกล้ชิดและเห็นว่าเป็นการเมืองที่ชัดเจนที่สุด เนื่องจากมีการมอนิเตอร์และติดตามตั้งแต่มีการประกาศการชุมนุมทางการเมือง และหากตำรวจสามารถดำเนินการลบประวัติอาชญากรรมได้เองก็จะเป็นประโยชน์กับประชาชน

เทวฤทธิ์ มณีฉาย ตั้งคำถามถึงอำนาจของคณะกรรมการตามมาตรา 6 โดยเฉพาะอำนาจในการเสนอแนะเกี่ยวกับการสร้างเสริมสังคมสันติสุขว่า สามารถจัดทำข้อเสนอเกี่ยวกับมาตรการอื่นเพื่อช่วยเหลือผู้ที่ไม่ได้รับการนิรโทษกรรมตามมาตรา 3 ได้หรือไม่

เขาระบุว่า แม้กฎหมายจะกำหนดข้อยกเว้นไม่ให้นิรโทษกรรมความผิดบางฐาน ได้แก่ ความผิดเกี่ยวกับการทุจริต ประพฤติมิชอบ ความผิดตามมาตรา 112 ความผิดที่มีผู้เสียชีวิตหรือได้รับบาดเจ็บ และความผิดส่วนบุคคล แต่ไม่ได้หมายความว่าผู้ที่เกี่ยวข้องกับความขัดแย้งทางการเมืองจะต้องไม่ได้รับมาตรการอื่นเพื่อบรรเทาผลกระทบ

เทวฤทธิ์กล่าวถึงข้อสังเกตของคณะกรรมาธิการวิสามัญพิจารณาร่าง พ.ร.บ. ทั้งในชั้นวุฒิสภาและสภาผู้แทนราษฎร ซึ่งมีการปรับถ้อยคำจากเดิมที่ระบุว่า “มิให้ใช้บังคับกับ” ความผิดบางฐาน มาเป็น “มิให้มีผลนิรโทษกรรม” กับความผิดดังกล่าว เพื่อเปิดช่องให้สามารถกำหนดมาตรการอื่นได้ จึงต้องการทราบว่าคณะกรรมการมีความเห็นอย่างไรต่อเจตนารมณ์ดังกล่าว และมีแนวทางเสนอแนะต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้องหรือไม่

วรมน รามางกูร ผู้พิพากษาศาลชั้นต้นประจำสำนักประธานศาลฎีกา ชี้แจงว่า การปรับถ้อยคำดังกล่าวมีความเกี่ยวข้องกับการเปิดช่องให้มีมาตรการอื่นตามกฎหมาย ซึ่งมาตรการอื่นที่หมายถึงนั้นคือ มาตรการเกี่ยวกับเด็กและเยาวชนตามมาตรา 11 แต่ไม่ได้หมายความว่าจะสามารถนำมาตรการอื่นทุกประเภทมาใช้ได้โดยอัตโนมัติ ส่วนเงื่อนไขในการใช้มาตรการอื่น ๆ อย่างเช่น การรอการลงโทษ การรอการกำหนดโทษ หรือการเปลี่ยนสถานที่คุมขัง จะต้องพิจารณาตามเงื่อนไขและอำนาจที่กฎหมายแต่ละฉบับกำหนดไว้

สำหรับอำนาจตามมาตรา 6 (4) ที่เกี่ยวกับการเสนอแนะต่อศาลนั้น คณะกรรมการสามารถเสนอความคิดเห็นต่อศาลในฐานะองค์กรโดยรวมได้ แต่ไม่สามารถแทรกแซงหรือให้คำแนะนำเจาะจงในคดีใดคดีหนึ่งได้ เพราะจะกระทบต่อดุลพินิจของศาล ช่องทางเดียวที่ความเห็นจะเข้าไปสู่ศาลโดยตรงคือตามมาตรา 11 

นอกจากนี้ วรมนยังชี้แจงถึงข้อจำกัดของศาลที่ไม่สามารถริเริ่มตรวจสอบคดีที่มีมูลเหตุจูงใจทางการเมืองได้ด้วยตนเอง เนื่องจากหากพิจารณาฐานความผิดที่เกิดขึ้นบ่อย ๆ ไม่ว่าจะเป็น พ.ร.บ.ชุมนุมสาธารณะ, พ.ร.บ.จราจร หรือกฎหมายต่าง ๆ มีมากกว่า 2 ล้านคดี และไม่ได้หมายความว่าทุกคดีมีมูลเหตุจูงใจทางการเมือง ซึ่งทั้งหมดจัดเก็บในรูปแบบเอกสารกระดาษที่ไม่มีข้อมูลเชิงดิจิทัลแบบ Machine-Readable จึงจำเป็นต้องอาศัยจำเลยหรือทนายความในการยื่นคำร้องเข้ามา เนื่องจากเป็นผู้ที่ทราบรายละเอียดของคดีดีที่สุด

ร.ต.อ.สุรวุฒิ รังไสย์ รองอธิบดีกรมราชทัณฑ์ ชี้แจงว่า กรมราชทัณฑ์เคยมีสถานที่คุมขังเฉพาะสำหรับนักโทษคดีการเมืองที่หลักสี่ แต่ได้ยกเลิกไปหลังปี 2557 ส่วนการกำหนดสถานที่คุมขังอื่นที่ไม่ใช่เรือนจำตามมาตรา 33 แห่ง พ.ร.บ.ราชทัณฑ์ พ.ศ. 2560 เคยมีการดำเนินการและออกหลักเกณฑ์ไว้ แต่มีข้อกังวลทางกฎหมายและข้อร้องเรียนเกี่ยวกับการใช้สิทธิอย่างไม่สุจริต จึงมีการปรับแนวทาง โดยปัจจุบันมาตรการที่ยังคงเปิดใช้ในลักษณะดังกล่าวมุ่งไปที่ผู้ป่วยติดเตียงและผู้ป่วยระยะสุดท้าย

อย่างไรก็ตาม ร.ต.อ.สุรวุฒิ ระบุว่า กฎหมายยังเปิดช่องให้จำแนกประเภทเรือนจำไว้ 5 ประเภท รวมถึงเรือนจำสำหรับผู้ต้องขังคดีการเมือง แต่ยังไม่มีการนำแนวทางดังกล่าวกลับมาใช้ นอกจากนี้ในที่ประชุมมีการเสนอให้พิจารณาถึงความเป็นไปได้ในการจัดสถานที่คุมขังเฉพาะสำหรับผู้ต้องขังคดีการเมือง เพื่อให้สอดคล้องกับหลักสิทธิมนุษยชนและมาตรฐานสากล ซึ่งคณะกรรมาธิการจะยื่นหนังสือดังกล่าวไปยังกรมราชทัณฑ์ และทางกรมราชทัณฑ์ระบุว่าจะนำเข้าที่ประชุมของผู้บริหารต่อไป

ด้าน ร.ต.อ.สุรวุฒิ ชี้แจงถึงหลักการทำงานคือการปฏิบัติตามคำสั่งศาล ตามหมายขังและหมายปล่อย หากพิจารณาตามหลักเกณฑ์ของบัญชีแนบท้ายและแนวทางที่ศาลจังหวัดพัทยาใช้เป็นหลัก คือ 1.เรื่องที่เกิดขึ้นเป็นมูลเหตุจูงใจทางการเมือง 2.เกิดขึ้นในช่วงเวลาตามที่ พ.ร.บ.กำหนด  3.เป็นการแสดงออกจากความขัดแย้งจากการขัดแย้งทางการเมืองชัดเจน 4. ไม่มีข้อห้ามในมาตรา 3 และ 5. มีความผิดอยู่ในบัญชีท้าย 

หากพิจารณาตามหลักเกณฑ์ดังกล่าว พบว่าปัจจุบันมีผู้ต้องขังเข้าข่าย 19 ราย ได้รับการปล่อยตัวแล้ว 8 ราย และยังเหลืออีก 11 ราย โดยกรมราชทัณฑ์ได้ทำหนังสือเร่งรัดไปยังเรือนจำต่าง ๆ เพื่อแจ้งสิทธิและประสานให้ผู้ต้องขังสามารถยื่นคำร้องต่อศาลหรือคณะกรรมการได้ 

ทั้งนี้ พูนสุขได้ตั้งคำถามด้วยว่า เหตุใดผู้ต้องขังคดีมาตรา 112 จึงถูกจำกัดโอกาสในการใช้มาตรการพักโทษ ทั้งที่ผู้ต้องขังคดีทั่วไปสามารถเข้าสู่กระบวนการพิจารณาพักโทษได้ และกฎหมายไม่ได้ห้ามคดีประเภทใดประเภทหนึ่งโดยเฉพาะ แต่เป็นแนวปฏิบัติของกรมราชทัณฑ์

นอกจากนี้ พูนสุขเสนอว่า การจัดทำรายงานของคณะกรรมการสร้างเสริมสังคมสันติสุข ควรเริ่มวางกรอบการจัดทำรายงานตั้งแต่ระยะเริ่มต้น ไม่ควรรอจนถึงช่วงท้ายของกรอบเวลาการดำเนินงาน และไม่ควรจำกัดเพียงสถิติคดีและจำนวนผู้ได้รับสิทธินิรโทษกรรม แต่ต้องครอบคลุมผู้ได้รับผลกระทบจากความขัดแย้งทางการเมืองทุกกลุ่ม ทั้งผู้ถูกดำเนินคดีแต่ไม่ได้รับสิทธิตาม พ.ร.บ. และผู้ได้รับผลกระทบโดยไม่ถูกดำเนินคดี เช่น ประชาชนที่ถูกติดตามหรือเรียกให้รายงานตัวและลงนาม MOU ในยุค คสช. พร้อมเสนอแนวทางเยียวยาและแก้ไขปัญหานอกเหนือจากการยุติคดี 

ขณะที่ ธนพร กีรติสมิต จากแอมเนสตี้ อินเตอร์เนชั่นแนล ประเทศไทย เสนอให้คณะกรรมการให้ความสำคัญกับสิทธิในการประกันตัวของผู้ที่ยังอยู่ระหว่างการพิจารณาคดี และนำหลักการสิทธิมนุษยชนระหว่างประเทศ รวมถึงข้อเสนอแนะจากกระบวนการทบทวนสถานการณ์สิทธิมนุษยชนของประเทศไทย มาประกอบการจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบาย

ในช่วงท้ายของการประชุม เทวฤทธิ์ มณีฉาย ตั้งคำถามเพิ่มเติมถึงกลไกสำหรับผู้ที่ไม่เห็นด้วยกับคำวินิจฉัยของคณะกรรมการว่า สามารถยื่นเรื่องเพื่อขอทบทวนหรือใช้ช่องทางอื่นได้หรือไม่ และต้องการทราบว่าคณะกรรมการจะสามารถพิจารณาจากพฤติการณ์และมูลเหตุจูงใจทางการเมืองที่แท้จริงของคดีได้หรือไม่ แทนที่จะพิจารณาจากข้อกล่าวหาหรือฐานความผิดเพียงอย่างเดียว 

เทวฤทธิ์ได้ยกตัวอย่างคดีที่ไม่ได้ถูกระบุไว้ในบัญชีแนบท้าย เช่น คดีตามมาตรา 110 ซึ่งมีพฤติการณ์เกี่ยวข้องกับการชุมนุมทางการเมือง รวมถึงคดีที่ถูกจำกัดสิทธิตามมาตรา 3 โดยมีข้อกล่าวหาเกี่ยวกับการทำให้ผู้อื่นบาดเจ็บหรือเสียชีวิต แต่ข้อเท็จจริงในพฤติการณ์คดีไม่มีผู้เสียชีวิตหรือได้รับบาดเจ็บ 

อย่างไรก็ตาม ประเด็นดังกล่าวยังไม่ได้รับคำตอบจากผู้แทนหน่วยงานในที่ประชุม โดยกรรมาธิการระบุว่าจะรวบรวมคำถามที่ยังค้างคาและจัดทำเป็นหนังสือส่งไปยังหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อขอคำชี้แจงเพิ่มเติม

ขณะเดียวกัน ประภาส ปิ่นตบแต่ง สมาชิกวุฒิสภาและรองประธานคณะกรรมาธิการฯ คนที่สอง ได้ตั้งคำถามถึงองค์ประกอบของคณะอนุกรรมการทั้งสองชุดว่าสามารถทราบชื่อได้หรือไม่ และเสนอให้มีการเปิดเผยเอกสารรายงานการประชุมเพื่อให้กรรมาธิการสามารถนำมาศึกษาและติดตามการทำงานได้

X